سیاستگذاری کشاورزی
این بار طوق سرما، گردن پسته افتاد

این بار طوق سرما، گردن پسته افتاد! 
مسئله چیست؟

مهندس محمدرضا منصوریان

هنوز طنین صدای هق‌هق گریه‌های رئیس اتحادیه پسته کرمان در خرداد سال گذشته درباره خشک شدن درختان بخاطر «لابی‌های صورت‌گرفته در مصرف سموم چینی و غیراستاندارد» در بین باغداران پسته را در گوش دارم. آن زمان مطلبی به‌عنوان -سموم غیراستاندارد گلخند پسته را خشک کرد- در نشریه، چاپ شد و هشدارهای لازم را مبنی‌بر مصرف بالا و غیرمجاز سموم در پسته دادیم؛ اما چه شد؟! نه راه ورود سموم غیراستاندارد بسته شد و نه عاملین آن مجازات شدند.

پسته که به‌عنوان یک محصول با ارزش‌افزوده بالا در کنار فرش دستباف، زعفران، خاویار و خشکبار - که همه ماحصل دسترنج کشاورزان است- به‌نوعی برند تجاری ایران محسوب می‌شود و با بیشترین حجم صادرات در بین اقلام کشاورزی پرچمدار این وزارت‌خانه به حساب می‌آمد امسال به شوک بزرگی دچار گردید.  چرا که کاهش چند صد میلیون دلاری صادرات این محصول نسبت به سال گذشته، هشدار گونه است.

سفر معنادار وزیر به دامغان

اینکه مهندس حجتی، وزیر جهاد کشاورزی، در کم تولیدترین سال محصول پسته بعد از انقلاب باغ پسته‌ای با رقم کشت بافت «یو.سی.بی.وان» را شهریور در دامغان مورد بازدید قرار داد و پس از آن پروژه دو هزار هکتاری آبیاری تحت‌فشار این شهرستان را افتتاح کرد می‌توان اینگونه توجیه کرد که در چند سال آینده این شهر قطب تولید پسته کشور خواهد شد؛ چرا که علاوه‌بر موضوع کم‌آبی این شهرستان، به کاهش دوره رشد پسته با توجه به پتانسیل‌های نهفته در دامغان نیز توجه ویژه شده‌است. البته همانطور که پیش‌تر در نشریه اشاره شد تعداد دفعات سمپاشی در استان سمنان از 9 بار به یکبار تقلیل یافته و سعی شده از مواد معدنی همچون گوگرد به‌جای سم استفاده شود.15 مرداد امسال نیز، به نقل از روزنامه همشهری، بهروز اسودی؛ رئیس سازمان صنعت، معدن و تجارت سمنان از ایجاد مجتمع تجارت جهانی پسته در شهرستان دامغان خبر داده بود.

وی در سومین جلسه کارگروه توسعه صادرات سمنان با اعلام این خبر تاکید کرد موافقت اولیه اعضای کارگروه با کلیت طرح ایجاد مجتمع تجارت جهانی پسته در دامغان، گرفته شده و طرح نهایی در حال بررسی است. در این میان عده‌ای از تجار پسته در نشستی به همین منظور در محل اتاق بازرگانی کرمان که در مرداد برگزار شد تنها راه خرید ارز از بازار ثانویه را ثبت سفارش‌ها دانسته و اظهار داشتند که در حال‌حاضر ثبت سفارش‌های بسیار کمی توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت در بازار ثانویه تایید می‌شود و این مسئله به معنای آن است که عرضه و تقاضا نقشی در تعیین نرخ ارز ندارند. دولت باید تمهیدی بیندیشد تا یکسری کالاها و محصولات را به ارز غیرپتروشیمی وصل کند تا محصولی مانند پسته بتواند با پتروشیمی‌ها رقابت کند. ایجاد بازار دو نرخی برای پسته غیرمعقول است و اگر تکلیف ارز بازار پسته مشخص شود بازار داخل خود را با آن قیمت وفق خواهد داد.

البته دکتر محمدرضا پورابراهیمی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، در این نشست افزود: باید مسیر بازار ثانویه متناسب با عرضه و تقاضا طی شود و ثابت نگه داشتن نرخ ارز در بازار ثانویه هیچ منطق اقتصادی ندارد و توزیع رانت در اقتصاد کشور است.

پسته، دنیا، ایران

میزان تولید پسته در دنیا بیش از 735 هزارتن است و ایران در سال 96 افزون‌بر 225 هزارتن از این محصول را در کشور تولید کرد. همین موضوع سبب شد تا در جایگاه دومین کشورهای صادرکننده پسته قرار گیرد.  براساس آمار وزارت جهادکشاورزی، سال 95 سطح زیرکشت باغ‌های پسته کشور 457 هزار هکتار بود و 304 هزارتن تولید داشتند.  میزان صادرات پسته در همین سال هم 138 هزارتن به ارزش یک میلیارد و 271 میلیون دلار بود. مقدار تولید و صادرات پسته کشور در سال 96 نزدیک به همین رقم اعلام شد که از این میان 11 تن پسته خشک و 35 تن پسته‌‌تر سهم تولید سمنان محسوب می‌شود.

در استان سمنان هم دامغان بیشترین سهم را در تولید پسته دارد به طوری که از محصول پسته دامغان سالانه 7 هزار میلیارد ریال درآمد حاصل می‌شود. در این استان 25 واحد مکانیزه، 20 واحد نیمه‌مکانیزه و حدود 70 واحد سنتی در حال ضبط و فراوری پسته هستند اما همچنان امکان بسته‌بندی نهایی با قابلیت فروش در بازار جهانی وجود ندارد. حالا با اعلام خبر راه‌اندازی مجتمع تجارت جهانی پسته برخی از باغداران امیدوارند بتوانند ارزش‌افزوده بسته‌بندی نهایی صادرات را هم از آن خود کنند. لازم به‌ذکر است که پیش‌بینی می‌شود حدود 4 هزارتن محصول پسته خشک در دامغان تولید شود.

برای مطالعه مطلب «بسته‌بندی،‭ ‬پاشنه‭ ‬آشیل‭ ‬صادرات‭ ‬خشكبار» کلیک کنید

صادرات 400 میلیون دلاری پسته
نه 100 میلیون دلاری!

مهندس سیدمحمود ابطحی، رئیس هیات‌مدیره انجمن پسته ایران، دونرخی کردن پسته را قابل‌قبول ندانست و به نشریه گفت: مگر می‌شود پسته را با نرخ ارز بازار ثانویه صادر و در داخل کشور با نرخ ترجیحی عرضه کرد؛ این به‌منزله جلوگیری از صادرات پسته است. وی با رد اظهارات اعلام شده در میزان پسته کشور در محل اتاق بازرگانی کرمان مبنی‌بر اینکه صادرات امسال پسته به نزدیک 100 میلیون دلار می‌رسد خاطرنشان ساخت: پیش‌بینی می‌شود امسال بیش از 400 میلیون دلار پسته صادرات کنیم.

ربطی به تحریم ندارد!

مهندس مهدی سیاوشی، نایب رئیس اتاق بازرگانی کرمان، عمده دلیل کاهش صادرات پسته را کاهش تولید دانست و به نشریه گفت: به دلیل تغییرات آب و هوایی اوایل امسال به‌نظر می‌رسد در بعضی مناطق حدود 15-20درصد تولید پسته داشته باشیم. وی ادامه داد: پیش‌بینی تولید نزدیک به 20 هزارتن پسته امسال در استان کرمان نسبت به 120 هزارتن سال گذشته ربطی به تحریم‌ها ندارد.

هوازدگی، نه سرمازدگی!

مهندس ابوالفضل پورجعفری، رئیس هیات‌مدیره شرکت خشکبار ایلیا گستر سیرجان و صادرکننده نمونه پسته در سال 96، درخصوص نبود پسته امسال به نشریه گفت: دلایل تولید نشدن پسته کاملا واضح نیست اما هرچه که هست سرمازدگی نمی‌باشد. چرا که باغداران درهر سال می‌توانند میزان باردهی سال آینده باغ خود را تخمین بزنند و تولید نشدن پسته برای پسته‌کاران از سال قبل مشخص بود پس این ربطی به سرمای امسال ندارد. وی ادامه داد: به نظر می‌رسد هوازدگی و استفاده از سموم اشتباه و غیرمجاز دلیل اصلی فقدان پسته امسال باشد. پورجعفری درباره راه‌اندازی مجمع تجارت جهانی پسته اظهار بی‌اطلاعی کرد و افزود: صادرکنندگان در سال‌های تحریم گلیم خود را از آب کشیدند و برای کشور ارزآوری داشتند حال نیز بهتر است بگذاریم کارشان را کنند.

غیرمجاز نه؛ غیرثبتی!

مهندس افخمی، مسئول فنی شرکت بازارگان کالا، طغیان حشره پسیل را در کنار سرما و کم‌آبی از دلایل اصلی کمبود پسته عنوان کرد و به نشریه گفت: همه سموم مجاز هستند؛ اما برخی از سموم از طریق سازمان حفظ‌نباتات ثبت نشده‌اند که به‌واسطه روند كُند ثبت شدن و یا مصرف بیش از اندازه سموم ثبتی و کم شدن کارایی آن‌ها است که باغداران را به سمت سموم غیراستاندارد می‌کشاند.

بزرگ‌ترین بحران 50 سال گذشته

حسین مختاری والا، باغدار نمونه محصول پسته در سال 95، درخصوص میزان تولید پسته امسال به نشریه گفت: بر اساس برآورد انجمن پسته، کمتر از 10درصد سال قبل تولید خواهیم داشت اما به‌عنوان یک باغدار و با توجه به مشاهدات میدانی خود فکر می‌کنم نسبت به سال گذشته حدود 5درصد تولید داشته‌باشیم.

وی ادامه داد: به نظرم امسال از 11 هزارتن تولید پسته استان کرمان حدود 5 هزارتن پسته کال برداشت می‌شود و نزدیک به 6 هزارتن محصول، دست پسته‌کاران کرمانی را می‌گیرد. این پسته‌کار نمونه با انتقاد از عرضه محصول در سامانه نیما، با ارز دولتی اظهار داشت: اگر پسته با ارز آزاد ارائه شود باغداران دچار خسارت کمتری می‌شوند؛ چرا که تاجران با قیمت مناسب اقدام به خرید همین مقدار پسته می‌کنند. مختاری درباره دلایل کاهش تولید پسته افزود: نوسانات جوی، گرمای هوا و نبود کود و سم مرغوب از دلایل اصلی کاهش تولید محسوب می‌شوند.

مسئله این است...

اینبار طوق سرما به گردن پسته افتاد اما سوال این است که مگر حادث شدن سرما اولین بار است و مگر می‌شود همه ارقام نسبت به سرما حساس باشند؛ به‌طوری که برخی از باغداران و کشاورزان محلی اذعان دارند که سرما در سال‌های قبل نیز اتفاق می‌افتاد اما تنها برخی از ارقام حساس خسارت می‌دیدند. به نظر می‌رسد مسئله چیز دیگری باشد! شاید یکی از دلایل آن موضوعی باشد که مهندس طهماسبی، معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی، در افتتاحیه جشنواره ملی پسته در دامغان اذعان داشت که: امروز بسیاری از پسته‌کاران از مشاوره علمی در تولید بهره نمی‌گیرند و غفلت از کشاورزی مدرن مشکلاتی عدیده را در بر دارد.

شاید دلیل مهم و کمتر اشاره شده به آن – که گویا مصلحت‌اندیشانه است – استفاده از سموم غیرمجاز به صرف ارزان‌قیمت بودن آن است که باعث نابود شدن بخش قابل‌توجهی از محصول پسته امسال باشد؛ البته این موضوع خود سوال‌های زیادی را موجب می‌شود. به‌عنوان مثال چرا باید چنین افرادی به راحتی اقدام به فروش سموم خود کنند یا چرا کارشناسان سازمان جهادکشاورزی استان‌های مذکور نتوانستند کشاورزان را قانع کنند تا از سموم مجاز استفاده کنند و ... ؟

همین قدر که کاهش تولید برای همه به‌خصوص فعالین خرد و کلان پسته، سنگین آمد باید توجه داشت که این موضوع می‌تواند زنگ خطری برای از بین رفتن باغات به‌عنوان سرمایه یک استان نیز باشد. چرا که سطح قابل‌توجهی از اراضی استان‌هایی همچون کرمان و سمنان تحت کشت پسته – تک محصولی – است.

نشریه دام و کشت و صنعت - شماره  ۲۲۲ - سال ۱۳۹۷

ماهنامه دام و کشت و صنعت پنجره ای به آگاهی و دانش

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow