آب، خاک و سیستم های نوین آبیاری
ضرورت توجه به وضعیت آب

ضرورت توجه به وضعیت آب موردنیاز کشور در ۵ سال آینده

حمید‭ ‬شریعتی‭ ‬بهروزی‭* /  ‬پیام‭ ‬نجفی‭** / ‬الهام‭ ‬چاوشی‭***‬

کشور‭ ‬ایران‭ ‬با‭ ‬بارشی‭ ‬معادل‭ ‬متوسط‭ ‬بارش‭ ‬دنیا‭ ‬و‭ ‬متوسط‭ ‬بارش‭ ‬آسیا‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬منطقه‭ ‬خشک‭ ‬و‭ ‬کم‌‭ ‬آب‭ ‬قرار‭ ‬دارد،‭ ‬میزان‭ ‬سرانه‭ ‬آب‭ ‬سالانه‭ ‬از‭ ‬5500‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1355‭ ‬به‭ ‬میزان‭ ‬1700‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1385‭ ‬رسیده‭ ‬و‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬محدودیت‭ ‬منابع‭ ‬آبی،‭ ‬تغییرات‭ ‬اقلیم،‭ ‬کاهش‭ ‬بارش،‭ ‬تغییر‭ ‬نوع‭ ‬بارش،‭ ‬گرم‭ ‬شدن‭ ‬زمین،‭ ‬افزایش‭ ‬تبخیر،‭ ‬تراز‭ ‬منفی‭ ‬آبهای‭ ‬زیر‌زمینی،‭ ‬بحرانی‌شدن‭ ‬290‭ ‬دشت‭ ‬کشور‭ ‬میزان‭ ‬سرانه‭ ‬روز‭ ‬به‭ ‬روز‭ ‬کاهش‭ ‬مییابد‭.‬
از‭ ‬طرفی‭ ‬با‭ ‬فرض‭ ‬دانستن‭ ‬اینکه‭ ‬نرخ‭ ‬رشد‭ ‬جمعیت‭ ‬در‭ ‬سالهای‭ ‬آتی‭ ‬برابر‭ ‬وضع‭ ‬موجود‭ ‬باشد،‭ ‬میزان‭ ‬جمعیت‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1395‭ ‬به‭ ‬86‭ ‬میلیون‭ ‬نفر‭ ‬رسید‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬افزایش‭ ‬جمعیت‭ ‬خود‭ ‬میزان‭ ‬نیاز‭ ‬آبی‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬بخش‌های‭ ‬شرب،‭ ‬بهداشت،‭ ‬صنعت‭ ‬و‭ ‬کشاورزی‭ ‬و‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬افزایش‭ ‬می‌دهد‭ ‬به‌طوریکه‭ ‬میزان‭ ‬نیاز‭ ‬آبی‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1400‭ ‬برابر‭ ‬122‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬
تأمین‭ ‬این‭ ‬نیاز‭ ‬آبی‭ ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬شرایط‭ ‬موجود‭ ‬غیر‭ ‬ممکن‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬تأمین‭ ‬آن‭ - ‬با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬وجود‭ ‬پتانسیل‭ ‬آن‭ -  ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬تأمین،‭ ‬انتقال،‌افزایش‭ ‬راندمان‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬همه‭ ‬بخش‌های‭ ‬مصرفی‭ ‬و‭ ‬همکاری‭ ‬عمومی‭ ‬مردم‭ ‬می‌باشد‭.‬

افزایش‭ ‬جمعیت‭ ‬و‭ ‬بحران‭ ‬آب
باید‭ ‬توجه‭ ‬داشت‭ ‬کشور‭ ‬ایران‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬2025‭ ‬میلادی‭ ‬جزء‭ ‬کشورهای‭ ‬با‭ ‬بحران‭ ‬آب‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. ‬نگاهی‭ ‬به‭ ‬شاخص‭ ‬سرانه‭ ‬منابع‭ ‬آب‭ ‬تجدید‭ ‬پذیر‭ ‬نشان‌دهنده‭ ‬کاهش‭ ‬منظم‭ ‬آن‭ ‬است،‭ ‬این‭ ‬در‭ ‬حالی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬شرایط‭ ‬حاضر‭ ‬شاخص‭ ‬سرانه‭ ‬برای‭ ‬مناطق‭ ‬کشور‭ ‬بین‭ ‬کمتر‭ ‬از‭ ‬500‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬تا‭ ‬4000‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬متغیر‭ ‬است‭. ‬بنابراین‭ ‬می‌توان‭ ‬گفت‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬دهه‭ ‬اخیر‭ ‬وارد‭ ‬مرحله‭ ‬تنش‭ ‬آبی‭ ‬شده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬ادامه‭ ‬روند‭ ‬فعلی‭ ‬افزایش‭ ‬جمعیت‭ ‬و‭ ‬مدیریت‭ ‬تقاضا‭ ‬و‭ ‬الگوی‭ ‬مصرف‭ ‬آب،‭ ‬با‭ ‬مرحله‭ ‬بحران‭ ‬نیز‭ ‬مواجه‭ ‬خواهد‭ ‬شد،‭ ‬اگر‌چه‭ ‬بعضی‭ ‬از‭ ‬نقاط‭ ‬کشور‭ ‬از‭ ‬مرحله‭ ‬تنش‭ ‬عبور‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬در‭ ‬مرحله‭ ‬بحران‭ ‬می‌باشد‭.‬
از‭ ‬دیدگاه‭ ‬کمیت‭ ‬آب،‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬حاضر‭ ‬از‭ ‬کل‭ ‬منابع‭ ‬آبی‭ ‬تجدید‭ ‬شونده‭ ‬کشور،‭ ‬با‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفتن‭ ‬منابع‭ ‬آبهای‭ ‬مرزی‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬92‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬و‭ ‬برابر‭ ‬71‭ ‬درصد‭ ‬منابع‭ ‬آب‭ ‬تجدید‭ ‬شوند‭ ‬برداشت‭ ‬می‌شود‭. ‬بررسی‌ها‭ ‬نشان‭ ‬می‌دهد‭ ‬این‭ ‬درصد‭ ‬در‭ ‬سالهای‭ ‬آینده‭ ‬حداکثر‭ ‬تا‭ ‬88‭ ‬درصد‭ ‬قابل‭ ‬افزایش‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭. ‬یعنی‭ ‬حداکثر‭ ‬ظرفیت‭ ‬آبی‭ ‬تجدید‭ ‬شونده‭ ‬کشور‭ ‬مقدار‭ ‬114/5‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬ با‭ ‬احتساب‭ ‬7/5‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬مصرف‭ ‬آب‭ ‬شرب‭ ‬و‭ ‬5/2‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬مصرف‭ ‬صنعت‭ ‬و‭ ‬اختصاص‭ ‬5‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬برای‭ ‬محیط‭ ‬زیست‭ ‬میزان‭ ‬سهمی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬اختصاص‭ ‬خواهد‭ ‬یافت‭ ‬99/5‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬

عوامل‭ ‬تهدید‭ ‬کننده‭ ‬منابع‭ ‬آبی‭ ‬کشور
مصرف‭ ‬شرب‭ ‬و‭ ‬بهداشت

جمعیت‭ ‬و‭ ‬مصرف‭ ‬هردو‭ ‬متغیرهایی‭ ‬هستند‭ ‬که‭ ‬همواره‭ ‬در‭ ‬جهت‭ ‬افزایش‭ ‬تغییر‭ ‬مییابند‭. ‬جمعیت‭ ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬طی‭ ‬سالهای‭ ‬اخیر‭ ‬افزایش‭ ‬یافته‭ ‬است‭. ‬آهنگ‭ ‬رشد‭ ‬تقاضای‭ ‬جهانی‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬ما‭ ‬نیز‭ ‬برای‭ ‬انواع‭ ‬مصارف‭ ‬آب‭ ‬مصداق‭ ‬دارد‭ ‬به‭ ‬گونه‌ای‭ ‬که‭ ‬موجب‭ ‬شده‭ ‬71‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬تجدید‌شونده‭ ‬آب‭ ‬به‭ ‬خدمت‭ ‬گرفته‭ ‬شود‭.‬

مصرف‭ ‬صنعت‭ ‬و‭ ‬خدمات

بخش‌های‭ ‬صنعت‭ ‬و‭ ‬خدمات‭ ‬نیز‭ ‬هرکدام‭ ‬سهم‭ ‬ویژه‌ای‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬میزان‭ ‬مصرف‭ ‬و‭ ‬چه‭ ‬در‭ ‬بعد‭ ‬کیفیت‭ ‬آب‭ ‬دارند‭. ‬میزان‭ ‬مصرف‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬صنعت‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1375‭ ‬برابر‭ ‬9/0‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1380‭ ‬به‭ ‬میزان‭ ‬1/1‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬بوده‭ ‬است‭.‬
با‭ ‬توجه‭ ‬به‭ ‬سرمایه‌گذاری‌های‭ ‬بسیار‭ ‬زیادی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬ارتباط‭ ‬با‭ ‬صنایع‭ ‬مادر‭ ‬در‭ ‬کشور‭ ‬صورت‭ ‬گرفته‭ ‬و‭ ‬هنوز‭ ‬به‭ ‬بهره‭ ‬برداری‭ ‬نرسیده،‭ ‬پیش‌بینی‭ ‬می‌شود‭ ‬نیاز‭ ‬آبی‭ ‬بخش‭ ‬صنعت‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1400‭ ‬برابر‭ ‬2‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬باشد‭.‬

مصرف‭ ‬کشاورزی

میزان‭ ‬مصرف‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬75‭ ‬برابر‭ ‬4/81‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬بوده‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬رقم‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1380‭ ‬معادل‭ ‬86‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬رسید‭. ‬در‭ ‬هر‭ ‬صورت‭ ‬با‭ ‬فرض‭ ‬اینکه‭ ‬جمعیت‭ ‬کشور‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬1395‭ ‬به‭ ‬میزان‭ ‬86‭ ‬میلیون‭ ‬نفر‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭.‬
از‭ ‬طرفی‭ ‬اگر‭ ‬کاهش‭ ‬واردات‭ ‬در‭ ‬راستای‭ ‬سیاست‌های‭ ‬اقتصاد‭ ‬مقاومتی‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬افزایش‭ ‬راندمان‭ ‬آبیاری‭ ‬درصد‭ ‬در‭ ‬سطح‭ ‬مزرعه‭ ‬صورت‭ ‬پذیرد‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬پی‭ ‬آن‭ ‬با‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفتن‭ ‬میزان‭ ‬سرانه‭ ‬آب‭ ‬کشاورزی‭ ‬1300‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬در‭ ‬سال،‭ ‬میزان‭ ‬آب‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬کل‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬برابر‭ ‬112‭ ‬میلیارد‭ ‬متر‭ ‬مکعب‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭.‬
تأمین‭ ‬این‭ ‬میزان‭ ‬آب‭ ‬بدون‭ ‬برنامه‌ریزی‭ ‬و‭ ‬مدیریت‭ ‬منابع‭ ‬آب،‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬در‭ ‬تأمین،‭ ‬توزیع‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬افزایش‭ ‬راندمان‭ ‬در‭ ‬مصرف‭ ‬آب‭ ‬در‭ ‬بخش‭ ‬کشاورزی‭ ‬و‭ ‬در‭ ‬نهایت‭ ‬بهبود‭ ‬مصرف‭ ‬توسط‭ ‬مردم‭ ‬امکان‌پذیر‭ ‬نمی‌باشد‭ ‬که‭ ‬ضرورت‭ ‬دارد‭ ‬مورد‭ ‬توجه‭ ‬قرار‭ ‬گیرد‭. ‬
‭* ‬دکتری‭ ‬فیزیک‭ ‬خاک‭ ‬دانشگاه‭ ‬آزاد‭ ‬اسلامی‭ ‬واحد‭ ‬اصفهان‭ ‬
‭** ‬دکتری‭ ‬آبیاری‭ ‬وزهکشی‭ ‬ودانشیار‭ ‬دانشگاه‭ ‬آزاد‭ ‬اسلامی‭ ‬واحد‭ ‬اصفهان‭ ‬
‭*** ‬دکتری‭ ‬خاکشناسی‭ ‬واستادیار‭ ‬دانشگاه‭ ‬آزاد‭ ‬اسلامی

ماهنامه دام و کشت و صنعت  -  شماره ۲۱۵ و ۲۱۶  -  سال ۱۳۹۶

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow