سیاستگذاری کشاورزی
وابستگی به خارج در روغن نباتی

نتایج تصمیم‌گیری اتاق برای کشور
دلایل وابستگی شدید کشور به خارج در روغن نباتی
از زبان مجری طرح دانه‌های روغنی

این همه مرگ و میر کشور در سکته قلبی چیست؟

خودکفایی در تولید روغن نباتی(خوراکی) به اندازه‌ای برای کشور حائز اهمیت است که پا به پای گندم در فرهنگ غذایی جا باز کرده و محققین کشاورزی تلاش دارند در کنار افزایش عملکرد، کیفیت این محصول را نیز ارتقا دهند و عواملی همچون ضرورت نظارت بر سلامت تولید روغن، اشتغال و تولید ارزش‌افزوده در داخل و پیشگیری از خروج ارز در این امر دخیل بوده‌اند اما مصرف دو برابر روغن، در مقایسه با ناهمخوانی شعارهای تبلیغاتی واردکنندگان و محتوای کیفی و آنالیز روغن‌های وارداتی و حدود توصیه شده سازمان بهداشت جهانی که باعث افزایش آمار بیماران قلبی و عروقی اولین عامل مرگ و میر ایران می باشد از یک‌سو و کیفیت روغن مصرفی (واردات یا تولید) داخل کشور از سوی دیگر مسئله پیچیده‌ای را به‌وجود آورده است که حل آن وابسته به فرهنگ‌سازی مصرف صحیح و توجه دولت به کیفیت روغن‌های وارداتی و تولیدی می‌باشد.
همه این موضوعات و علاوه بر آن تقلب در روغن، شعارها و تبلیغات غیرواقعی، رانت خواری و موانع سر راه خوداتکایی، ما را بر آن داشت تا سراغ یک مقام مسئول برویم و معضلات و ابهامات خود را از وی جویا باشیم، پس چه کسی بهتر از مجری طرح دانه‌های روغنی کشور.

مرگ خاموش

مهندس علیرضا مهاجر، فارغ التحصیل رشته زراعت و فوق لیسانس، مجری طرح دانه‌های روغنی وزارت جهاد کشاورزی، در نشستی دوستانه با خبرنگاران درخصوص معضلات بخش تحت مدیریت خود در اجرای این طرح گفت: روغن به‌عنوان کالای استراتژیک و اساسی شامل ارز یارانه‌ای می‌شود و واردکنندگان آن را با ارز یارانه‌ای (دلار3800تومان) به کشور وارد می‌کنند در صورتی که براساس توضیحات زیر نیازی نیست روغن در فهرست کالای اساسی قرار بگیرد:
وی با اشاره به توصیه سازمان بهداشت جهانی چنین توضیح می‌دهید: میزان انرژی دریافتی از روغن ها و چربی ها نباید بیشتر از 30% از کل انرژی باشد که با توجه به 1500 تا 2000 کیلوکالری در مورد نیاز، مقدار آن 30 تا 50 گرم درروز است. بحث مهم دیگر اینکه رابطه مقدار انرژی دریافتی از چربی های اشباع و ترانس به ترتیب باید کمتر از 01/10 درصد از انرژی کل باشد.
از آنجایی که در سبد غذایی مردم ما مواد غذایی مانند گوشت، لبنیات و فراورده‌های آن‌ها و حتی میوه‌ها و همچنین سایر مواد غذایی چربی‌دار وجود دارد، بنابراین در محاسبات 30 تا 50 گرم روغن باید روغن موجود در کل مواد خوراکی روزانه درنظر گرفته شود (باقیمانده این بخش از مواد غذایی از طیف روغن های گیاهی خوراکی) که بتواند علاوه بر انرژی، نیازهای تغذیه‌ای را برآورده نماید که متأسفانه براساس آمار میزان مصرف در کشور بیشتر از مقدار توصیه شده می‌باشد و این موضوع، دلیل کافی و مستند برای خارج شدن روغن از لیست کالاهای اساسی است.

کارخانه‌داران واردکننده

مجری طرح دانه‌های روغنی با انتقاد از واردات روغن کم‌کیفیت و بی‌کیفیت افزود: واردات این گونه روغن‌ها معمولا توسط کارخانجاتی صورت می‌گیرد که خود براساس مجوز، تولیدکننده روغن هستند و تنها به‌واسطه سود بیشتر به واردات می‌پردازند. این مسئله علاوه بر تضعیف سلامت و بهداشت جمعیت کشور، باعث بالارفتن هزینه تولید روغن‌های داخلی نسبت به واردات، خروج ارز از کشور و در نتیجه غیرفعال شدن تعداد زیادی از مشاغل می‌شود. 
مهاجر میزان وابستگی به خارج از مرزها درخصوص دانه‌های روغنی را بیش از 90 درصد عنوان کرد و اظهار داشت: سالانه یک میلیون و سیصد تن روغن خام وارد کشور می‌شود که بیشتر آن از دو منبع سویا و پالم است به‌طوری که سویا از کشورهای برزیل و آرژانتین و روغن پالم از مالزی و اندونزی وارد می‌گردد.

نظارت بر روغن خودرو بیشتر از روغن خوراکی 

متاسفانه در کشور ما حساسیتی که روی انواع روغن خودرو و سوخت ماشین وجود دارد از منبع سوخت و ساز مردم بیشتر است و همه این موارد به معضل واردات برمی‌گردد. درحالی که استهلاک قطعات موتور ماشین در اثر آسیب دیدگی از روغن خودرو قابل جبران و بازسازی است اما گرفتگی عروق و رگ‌های قلب به راحتی قابل برگشت و سالم‌سازی نیست.

هیچ ارزانی بی‌حکمت نیست!

از آنجا که بیشترین عامل مرگ‌ومیر در کشور ناشی از انسداد عروق است مهاجر می‌گوید: از مهمترین عوامل ایجاد انسداد عروق، اسید در چرب اشباع و ترانس است که با افزایش LDL و کاهش HDL می تواند باعث انسداد رگ‌ها شود. بخشی از چربی‌های گیاهی و فرآیندهایی که بر روی روغن‌های گیاهی صورت می‌گیرد باعث افزایش این بخش نامطلوب می‌شود که ضریب سلامت آن‌ها را کاهش می‌دهد و این معضل بیشتر در محصولات زراعی روغنی دیده می‌شود و هرچه میزان این اسیدها بیشتر باشد به‌تبع کیفیت روغن نیز پایین‌تر است.
مجری طرح دانه‌های روغنی، قیمت پایین روغن‌های عرضه شده را دلیل قابل استنادی مبنی بر بی‌کیفیت بودن روغن خواند و ادامه داد: روغن لیتری 4500تومان به نفع مردم نیست چرا گاهی تا نصف آن سود واردکنندگان و سود سوداگران این محصول است، لذا با این میزان سود بالا، هیچ واردکننده‌ای روغن باکیفیت با سود پایین وارد نمی‌کند. از طرفی هنگامی که روغن به ظاهر آفتابگردان به قیمت کیلویی 5 هزار تومان عرضه می‌شود (درحالی که روغن واقعی 25 تا 30 هزار تومان ارزش دارد) باید راستی آزمایی صورت گیرد.
مهاجر با اشاره به میزان خسارت ناشی از مصرف روغن‌های بی‌کیفیت گفت: در سال 1383 طرحی تحقیقاتی با مشارکت وزارت بهداشت و درمان انجام شد تا میزان خسارات بهداشتی، درمانی و انسانی محاسبه شود.
ماحصل این تحقیق، اعلام 53 میلیارد دلار خسارت سالانه بود که این خسارت بخشی از این خسارت به‌صورت هزاران نفر سکته قلبی در سال و هزینه‌های درمان بروز پیدا کرده بود. سوال این است که این افراد چه هزینه‌های درمانی به دوش بخش درمانی کشور می‌گذارند؟ فوت شده‌ها که اکثرا نیروهای کارآمد در زمینه‌های مختلف بودند نیز (با فقدان خود و محروم شدن دولت از خدمات علمی، فنی، آموزش افرادی که ده‌ها میلیون برای به ثمر رسیدن آن‌ها هزینه کرده است) چه میزان خسارت به پیکره اقتصادی کشور می‌زنند و... . این درحالی است که بهترین و کم هزینه‌ترین راهکار، اصلاح رژیم غذایی مردم و تولید روغن باکیفیت است.

ضرورت مشارکت صداوسیما در آگاهی بخشی

وی با انتقاد از عملکرد ضعیف صداوسیما در راستای اطلاع‌رسانی مضررات مصرف بیش از حد روغن (حتی روغن سالم) اظهار داشت: تبلیغات صداوسیما و حتی برنامه‌های آشپزی آن به گونه‌ای است که بیشتر بیننده را به مصرف روغن ترغیب می‌کند. درحالی که باید بتوانیم جامعه را نسبت به غذای مورد استفاده مردم آگاه کنیم. 
مجری طرح دانه‌های روغنی در ادامه به اثرگذاری صداوسیما اشاره کرد و افزود: درحالی که از این رسانه ملی انتظار آگاهی‌بخشی در راستای سلامت مردم می‌رود در یک برنامه‌ زنده پس از طرح حقایق مصرف روغن و اثرات آن را بر سلامت زندگی باعث شد که طرح چنین مسایلی به مذاق خیلی از تصمیم‌سازان حامی واردات خوش نیاید و دیگر هم در این گونه برنامه‌ها دعوت نشویم. جالب توجه اینکه قسمتی از همان مصاحبه بعدها به‌صورت کلیپی در فضای مجازی به اشتراک گذاشته شد و بازخورد آن کاهش مصرف 250 هزار تنی روغن از سال 94 تا سال 96 بود. 

اثرات سویای تراریخته

مهاجر اکثر سویاهای وارداتی را تراریخته عنوان کرد و گفت: درخصوص روغن های گیاهی تراریخته ابهامات و ریسک های متعددی مطرح است که مصرف آن را محدود می کند. 
به عقیده اروپاییان هنوز سلامت محصولات تراریخته مورد تأیید نیست و برهمین اساس اجازه تولید محصول تراریخته در اروپا وجود ندارد. اما نظر آمریکا به‌دلیل تولیدات محصولات به شکل انبوه متفاوت است به همین جهت، تولید محصولات تراریخته در امریکا با قید بر روی برچسب‌گزاری بلامانع است.

اسید اشباع شده بالای روغن پالم!

وی اسید اشباع شده چربی پالم را بالا دانست (حدود 50% و برای فرکشن‌های هسته پالم و اذعان کرد: روغن پالم سرشار از پالمیتیک (G16:O) اسید است. این روغن به‌صورت طبیعی ترانس ندارد ولی میزان اسید اشباع شده آن بالاست.
مهاجر افزود: به‌دلیل بالا بودن میزان مصرف چربی پالم از آن در صنعت شیرینی‌پزی، قنادی و سرخ کردنی استفاده می‌شود و مصرف‌کننده در بی‌خبری کامل، چربی پالم مصرف می‌کند شوربختانه بیشتر مصرف‌کنندگان شیرینی و شکلات همین کودکان و آینده‌سازان فردا هستند.
وی در پاسخ به این سؤال که چرا کلزا به‌عنوان محصول استراتژیک در لیست دولت قرار گرفت، گفت: مهم‌ترین دلیل پایداری تولید گندم در جهت تأمین امنیت غذایی جامعه است. کلزا علاوه بر تأمین روغن و حفظ پایدار گندم، کنجاله مرغوب تولید نیز می‌کند که خوراک دام و طیور داخل کشور است.
مجری طرح دانه‌های روغنی درخصوص تاریخ کاشت و برداشت کلزا تصریح کرد: کلزا گیاهی پاییزه است و بخش اصلی نیاز آبی خود را از نزولات جوی تأمین می‌کند و در بهار 2 الی 3 بار آبیاری می‌شود. کشت کلزا از 15شهریور ماه شروع و تا 15آذر ادامه دارد که انتخاب تاریخ کشت بسته به شرایط اقلیمی محیط متغییر است و تاریخ برداشت محصول کلزا از نیمه دوم فروردین در مناطق گرم مثل خوزستان شروع و تا اواخر تیرماه در مناطق سردسیر ادامه دارد.

کلزا، روغنی با خاصیت کاهش بیماری‌های قلبی و عروقی

مهاجر با تأکید بر کیفیت خوب روغن کلزا اظهار داشت: روغن کلزا به‌دلیل دارا بودن اسیدهای چرب اشباع نشده تک و چند غیراشباعی و نداشتن کلسترول، از کیفیت تغذیه‌ای بالایی برخوردار است. کلزا بیشترین میزان اسید آلفا لینولتیک (امگا3) را در میان روغن‌های گیاهی دارد و به‌واسطه داشتن اترول گیاهی به نام فیتوسترول، در کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی موثر می‌باشد. وی ادامه داد: روغن کلزا را روغن کانولا هم می‌گویند، کانولا (canola) که از به هم پیوستن اول کلمات canadian،oil ، seed، low و acid به‌وجود آمده است. دانه کلزا دارای 25 الی 55 درصد روغن، 18 تا 24 درصد پروتیین و 12 تا 20 درصد پوست است. میزان چربی اشباع روغن کلزا در حداقل مقدار (6 درصد) در مقایسه با سایر روغن ها از جمله روغن زیتون (17درصد) می‌باشد و این درحالی است که میزان اسید چرب امگا3 آن ده برابر است و ویتامین E هم در آن 50 درصد بیشتر است.

کلزای ایران یک سروگردن بالاتر از کلزای اروپا 

مجری طرح دانه‌های روغنی با رد شایعات سرطان‌زا بودن روغن کلزا افزود: سرطان‌زا بودن روغن کلزا تا امروز به اثبات علمی نرسیده و این شایعات که گاهی برخی افراد علمی کشور هم به آنها دامن می‌زنند ساخته و پرداخته سوداگران واردات روغن خام بوده تا تولید و مصرف این روغن در کشور کاهش یابد. کلزای ایران 5/2 برابر کانولای کانادا و 3برابر اروپا . کیفیت دارد و این به دلیل شرایط تابش نور خورشیدی در کشور ما است.
مهاجر با اشاره به اقداماتی که از طرف دولت باید انجام گیرد تا زارعین به کشت دانه‌های روغنی تشویق شوند، گفت: باید دولت قیمت خرید تضمینی محصولات را به موقع اعلام کند و در پرداخت مبلغ خرید به کشاورزان دیرکرد صورت نگیرد در غیراین‌صورت کشاورز نسبت به کشت دانه‌های روغنی دلسرد شده و در سال آتی اقدام به کشت محصولات دیگری می‌کند و این مساله یعنی روآوردن به واردات که به‌تبع آن ارز از کشور خارج می‌شود.

کاهش هزینه‌های کاشت کلزا 

وی با توجه به اهمیت کارنده‌ها در بهره‌وری بیشتر از کلزا اظهار داشت: سهولت کشت و کاهش هزینه‌ها از مزایای استفاده از کارنده‌های کلزا و دیگر دانه‌های روغنی است که این عمل توسط وزارت جهاد کشاورزی در حال انجام است.
مجری طرح دانه‌های روغنی در رابطه با ایجاد پایلوت‌های تحقیقاتی افزود: ایجاد پایلوت‌های کشاورزی برای تحقیقات و تولید بذر اصلاح شده و هیبرید بومی است تا قیمت تمام شده بذر برای زارع مقرون به صرفه باشد و علاوه بر آن نیاز ما به واردات بذر از کشورهای خارجی ازبین رفته و در این زمینه خودکفا باشیم.

بین قیچی دولبه منتقدان مانده‌ام!

مهاجر اصلی‌ترین وظیفه وزارت جهاد کشاورزی را تولید بذر مناسب عنوان کرد و گفت: امروزه تولید بذر دانه‌های روغنی 70% در کشور و حدود 30% از خارج کشور تأمین می‌شود. قسمتی از نیاز بذر از خارج وارد می‌شود و مقداری از نیاز کشاورزان نیز در داخل ایران تأمین می‌گردد، با این وجود عده‌ای ما را متهم به واردات بذور خارجی می‌کنند و عده‌ای دیگر تهمت فروختن بذر نامرغوب داخلی را به ما می‌زنند که هر دو دسته از منتقدان در اشتباه هستند. 
وی ادامه داد: هدف ما، پایداری در تولید است. همزمان با وارد کردن بذر قصد داریم تکنولوژی آن را هم وارد کنیم تا با وضع تحریم‌های جدید، دچار بحران نشویم. البته در مورد بذور هیبرید باید توضیح داد که این هیبرید‌ها از تلاقی سه والد مختلف بدست می‌آیند که متأسفانه کشور تولیدکننده بذور هیبرید، دو والد را به ما می‌دهند و یکی را نگه می‌دارند تا همیشه به آنها وابسته باشیم. مجری طرح دانه‌های روغنی با تأکید بر حمایت از تولیدکنندگان داخلی تصریح کرد: با تدابیری که اندیشیده شده است از تولیدکنندگان داخلی بذر حمایت می‌کنیم و قسمتی از معضلات ما حل خواهد شد، اما امیدواریم با عوض شدن مدیریت‌ها در طی زمان، این تولیدکنندگان کنارگذاشته نشوند و مشکلات اساسی ناشی از تعویض مدیریت برای آن‌ها پیش نیاید. مهاجر با اشاره به میزان تولید کلزا در سال جاری گفت: تولید کلزا با رشد 3 برابری از 60هزار تن در سال 1395 به 180 هزارتن در سال 1396 رسید و همچنین پیش‌بینی می‌شود امسال با رشد 2برابری به حدود 350هزارتن برسد. وی افزود: ضریب خودکفایی کشور در روغن از 4% در سال 1392 به 13% در سال 96رسید که پیش‌بینی می‌شود در سال جاری، ضریب خوداکتفایی به 18% برسد.این امر نیازمند همکاری دولت مردان با کشاورزان است تا شعار حمایت از تولید داخلی محقق شود و چرخ تولید داخلی به حرکت در آید.

نامه‌ای که معجزه کرد 

مجری طرح دانه‌های روغنی در پاسخ به این سوال که با چه انگیزه‌ای مسئولیت اجرای طرح را پذیرفته، با اشاره به فرمایش رهبری درخصوص اولویت داشتن کلزا گفت: با توجه به نگرانی‌هایم در مورد امنیت غذایی نامه بیست صفحه‌ای در ارتباط با کلزا، اهمیت و اثر آن در تأمین و امنیت غذایی نوشتم و پس از بررسی چندین متخصص مورد اعتماد و رفع ایرادها و بازنویسی روان و شیوا آن خدمت رهبر معظم انقلاب تقدیم شد.

رهبر معظم انقلاب: کلزا را اول بگذارید 

پس از مدتی این نامه بیست صفحه‌ای به دست رهبر معظم انقلاب رسید و مورد مطالعه قرار گرفت. بعد از خواندن نامه ساعت11شب از بیت رهبری با بنده تماس گرفتند تا خواسته‌ها مطرح شود، درخواست من البته فقط توجه کردن به کلزا و در اولویت قرار گرفتن آن در مسیر امنیت غذایی، رهایی از وابستگی و ایجاد اشتغال بود.
سپس رهبر معظم انقلاب در دیدار با کشاورزان نمونه کشور (با تمامی سعی که دیگران کردند تا کلزا در اولویت نباشد) فرمودند کلزا را اول بگذارید.
امروز در کشور ذهن رهبر در زمینه دانه‌های روغنی ازهمه روشن‌تر است و شخصا از آقای حجتی هر سه ماه گزارش پیشرفت دانه‌های روغنی را دریافت می‌کنند، به همین دلیل است که تا امروز رانت‌خواران و دلالان روغن بی‌کیفیت، نتوانستند سنگی به پای وزیر جهاد کشاورزی ببندند.

اگر اراده ملی هم یاری رساند ...

مهاجر خاطرنشان کرد: مردم و مسئولین باید نسبت به شرایط مصرف روغن آگاه باشند و این رژیم غذایی اشتباه کم کم حذف شود خوشبختانه همین مسئله کمک کرد تا روغن از کالای استراتژیک خارج شده نیاز ارز یارانه‌ای در این بخش از بین برود تا قیمت تمام شده محصول بالا رفته و به‌تبع آن میزان مصرف آن کم شود، در نتیجه هزینه‌های جانبی مضرات مصرف روغن ازجمله هزینه‌های درمان پایین بیاید و تغذیه جامعه سالم‌تر شود!
در پایان مهاجر گفت: اگر اراده ملی و اعتقاد در بحث تأمین نیاز کشور از منابع داخلی ایجاد گردد قطعا ما می توانیم اکثر نیاز کشور را در داخل تأمین نماییم.

نشریه دام و کشت و صنعت - شماره ۲۱۹ - سال ۱۳۹۷

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow