سیاستگذاری کشاورزی
اين بار طوق سرما، گردن پسته افتاد!

اين بار طوق سرما، گردن پسته افتاد! مسئله چيست؟

مهندس محمدرضا منصوريان

هنوز طنين صداي هق‌هق گريه‌هاي رئيس اتحاديه پسته كرمان در خرداد سال گذشته درباره خشك شدن درختان بخاطر «لابي‌هاي صورت‌گرفته در مصرف سموم چيني و غيراستاندارد» در بين باغداران پسته را در گوش دارم. آن زمان مطلبي به‌عنوان -سموم غيراستاندارد گلخند پسته را خشك كرد- در نشريه، چاپ شد و هشدارهاي لازم را مبني‌بر مصرف بالا و غيرمجاز سموم در پسته داديم؛ اما چه شد؟! نه راه ورود سموم غيراستاندارد بسته شد و نه عاملين آن مجازات شدند.

پسته كه به‌عنوان يك محصول با ارزش‌افزوده بالا در كنار فرش دستباف، زعفران، خاويار و خشكبار - كه همه ماحصل دسترنج كشاورزان است- به‌نوعي برند تجاري ايران محسوب مي‌شود و با بيشترين حجم صادرات در بين اقلام كشاورزي پرچمدار اين وزارت‌خانه به حساب مي‌آمد امسال به شوك بزرگي دچار گرديد.  چرا كه كاهش چند صد ميليون دلاري صادرات اين محصول نسبت به سال گذشته، هشدار گونه است.

سفر معنادار وزير به دامغان

اينكه مهندس حجتي، وزير جهاد كشاورزي، در كم توليدترين سال محصول پسته بعد از انقلاب باغ پسته‌اي با رقم كشت بافت «يو.سي.بي.وان» را شهريور در دامغان مورد بازديد قرار داد و پس از آن پروژه دو هزار هكتاري آبياري تحت‌فشار اين شهرستان را افتتاح كرد مي‌توان اينگونه توجيه كرد كه در چند سال آينده اين شهر قطب توليد پسته كشور خواهد شد؛ چرا كه علاوه‌بر موضوع كم‌آبي اين شهرستان، به كاهش دوره رشد پسته با توجه به پتانسيل‌هاي نهفته در دامغان نيز توجه ويژه شده‌است. البته همانطور كه پيش‌تر در نشريه اشاره شد تعداد دفعات سمپاشي در استان سمنان از 9 بار به يكبار تقليل يافته و سعي شده از مواد معدني همچون گوگرد به‌جاي سم استفاده شود.15 مرداد امسال نيز، به نقل از روزنامه همشهري، بهروز اسودي؛ رئيس سازمان صنعت، معدن و تجارت سمنان از ايجاد مجتمع تجارت جهاني پسته در شهرستان دامغان خبر داده بود.

وي در سومين جلسه كارگروه توسعه صادرات سمنان با اعلام اين خبر تاكيد كرد موافقت اوليه اعضاي كارگروه با كليت طرح ايجاد مجتمع تجارت جهاني پسته در دامغان، گرفته شده و طرح نهايي در حال بررسي است. در اين ميان عده‌اي از تجار پسته در نشستي به همين منظور در محل اتاق بازرگاني كرمان كه در مرداد برگزار شد تنها راه خريد ارز از بازار ثانويه را ثبت سفارش‌ها دانسته و اظهار داشتند كه در حال‌حاضر ثبت سفارش‌هاي بسيار كمي توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت در بازار ثانويه تاييد مي‌شود و اين مسئله به معناي آن است كه عرضه و تقاضا نقشي در تعيين نرخ ارز ندارند. دولت بايد تمهيدي بينديشد تا يكسري كالاها و محصولات را به ارز غيرپتروشيمي وصل كند تا محصولي مانند پسته بتواند با پتروشيمي‌ها رقابت كند. ايجاد بازار دو نرخي براي پسته غيرمعقول است و اگر تكليف ارز بازار پسته مشخص شود بازار داخل خود را با آن قيمت وفق خواهد داد.

البته دكتر محمدرضا پورابراهيمي، رئيس كميسيون اقتصادي مجلس، در اين نشست افزود: بايد مسير بازار ثانويه متناسب با عرضه و تقاضا طي شود و ثابت نگه داشتن نرخ ارز در بازار ثانويه هيچ منطق اقتصادي ندارد و توزيع رانت در اقتصاد كشور است.

پسته، دنيا، ايران

ميزان توليد پسته در دنيا بيش از 735 هزارتن است و ايران در سال 96 افزون‌بر 225 هزارتن از اين محصول را در كشور توليد كرد. همين موضوع سبب شد تا در جايگاه دومين كشورهاي صادركننده پسته قرار گيرد.  براساس آمار وزارت جهادكشاورزي، سال 95 سطح زيركشت باغ‌هاي پسته كشور 457 هزار هكتار بود و 304 هزارتن توليد داشتند.  ميزان صادرات پسته در همين سال هم 138 هزارتن به ارزش يك ميليارد و 271 ميليون دلار بود. مقدار توليد و صادرات پسته كشور در سال 96 نزديك به همين رقم اعلام شد كه از اين ميان 11 تن پسته خشك و 35 تن پسته‌‌تر سهم توليد سمنان محسوب مي‌شود.

در استان سمنان هم دامغان بيشترين سهم را در توليد پسته دارد به طوري كه از محصول پسته دامغان سالانه 7 هزار ميليارد ريال درآمد حاصل مي‌شود. در اين استان 25 واحد مكانيزه، 20 واحد نيمه‌مكانيزه و حدود 70 واحد سنتي در حال ضبط و فراوري پسته هستند اما همچنان امكان بسته‌بندي نهايي با قابليت فروش در بازار جهاني وجود ندارد. حالا با اعلام خبر راه‌اندازي مجتمع تجارت جهاني پسته برخي از باغداران اميدوارند بتوانند ارزش‌افزوده بسته‌بندي نهايي صادرات را هم از آن خود كنند. لازم به‌ذكر است كه پيش‌بيني مي‌شود حدود 4 هزارتن محصول پسته خشك در دامغان توليد شود.

صادرات 400 ميليون دلاري پسته

نه 100 ميليون دلاري!

مهندس سيدمحمود ابطحي، رئيس هيات‌مديره انجمن پسته ايران، دونرخي كردن پسته را قابل‌قبول ندانست و به نشريه گفت: مگر مي‌شود پسته را با نرخ ارز بازار ثانويه صادر و در داخل كشور با نرخ ترجيحي عرضه كرد؛ اين به‌منزله جلوگيري از صادرات پسته است. وي با رد اظهارات اعلام شده در ميزان پسته كشور در محل اتاق بازرگاني كرمان مبني‌بر اينكه صادرات امسال پسته به نزديك 100 ميليون دلار مي‌رسد خاطرنشان ساخت: پيش‌بيني مي‌شود امسال بيش از 400 ميليون دلار پسته صادرات كنيم.

ربطي به تحريم ندارد!

مهندس مهدي سياوشي، نايب رئيس اتاق بازرگاني كرمان، عمده دليل كاهش صادرات پسته را كاهش توليد دانست و به نشريه گفت: به دليل تغييرات آب و هوايي اوايل امسال به‌نظر مي‌رسد در بعضي مناطق حدود 15-20درصد توليد پسته داشته باشيم. وي ادامه داد: پيش‌بيني توليد نزديك به 20 هزارتن پسته امسال در استان كرمان نسبت به 120 هزارتن سال گذشته ربطي به تحريم‌ها ندارد.

هوازدگي، نه سرمازدگي!

مهندس ابوالفضل پورجعفري، رئيس هيات‌مديره شركت خشكبار ايليا گستر سيرجان و صادركننده نمونه پسته در سال 96، درخصوص نبود پسته امسال به نشريه گفت: دلايل توليد نشدن پسته كاملا واضح نيست اما هرچه كه هست سرمازدگي نمي‌باشد. چرا كه باغداران درهر سال مي‌توانند ميزان باردهي سال آينده باغ خود را تخمين بزنند و توليد نشدن پسته براي پسته‌كاران از سال قبل مشخص بود پس اين ربطي به سرماي امسال ندارد. وي ادامه داد: به نظر مي‌رسد هوازدگي و استفاده از سموم اشتباه و غيرمجاز دليل اصلي فقدان پسته امسال باشد. پورجعفري درباره راه‌اندازي مجمع تجارت جهاني پسته اظهار بي‌اطلاعي كرد و افزود: صادركنندگان در سال‌هاي تحريم گليم خود را از آب كشيدند و براي كشور ارزآوري داشتند حال نيز بهتر است بگذاريم كارشان را كنند.

غيرمجاز نه؛ غيرثبتي!

مهندس افخمي، مسئول فني شركت بازارگان كالا، طغيان حشره پسيل را در كنار سرما و كم‌آبي از دلايل اصلي كمبود پسته عنوان كرد و به نشريه گفت: همه سموم مجاز هستند؛ اما برخي از سموم از طريق سازمان حفظ‌نباتات ثبت نشده‌اند كه به‌واسطه روند كُند ثبت شدن و يا مصرف بيش از اندازه سموم ثبتي و كم شدن كارايي آن‌ها است كه باغداران را به سمت سموم غيراستاندارد مي‌كشاند.

بزرگ‌ترين بحران 50 سال گذشته

حسين مختاري والا، باغدار نمونه محصول پسته در سال 95، درخصوص ميزان توليد پسته امسال به نشريه گفت: بر اساس برآورد انجمن پسته، كمتر از 10درصد سال قبل توليد خواهيم داشت اما به‌عنوان يك باغدار و با توجه به مشاهدات ميداني خود فكر مي‌كنم نسبت به سال گذشته حدود 5درصد توليد داشته‌باشيم.

وي ادامه داد: به نظرم امسال از 11 هزارتن توليد پسته استان كرمان حدود 5 هزارتن پسته كال برداشت مي‌شود و نزديك به 6 هزارتن محصول، دست پسته‌كاران كرماني را مي‌گيرد. اين پسته‌كار نمونه با انتقاد از عرضه محصول در سامانه نيما، با ارز دولتي اظهار داشت: اگر پسته با ارز آزاد ارائه شود باغداران دچار خسارت كمتري مي‌شوند؛ چرا كه تاجران با قيمت مناسب اقدام به خريد همين مقدار پسته مي‌كنند. مختاري درباره دلايل كاهش توليد پسته افزود: نوسانات جوي، گرماي هوا و نبود كود و سم مرغوب از دلايل اصلي كاهش توليد محسوب مي‌شوند.

مسئله اين است...

اينبار طوق سرما به گردن پسته افتاد اما سوال اين است كه مگر حادث شدن سرما اولين بار است و مگر مي‌شود همه ارقام نسبت به سرما حساس باشند؛ به‌طوري كه برخي از باغداران و كشاورزان محلي اذعان دارند كه سرما در سال‌هاي قبل نيز اتفاق مي‌افتاد اما تنها برخي از ارقام حساس خسارت مي‌ديدند. به نظر مي‌رسد مسئله چيز ديگري باشد! شايد يكي از دلايل آن موضوعي باشد كه مهندس طهماسبي، معاون امور باغباني وزارت جهاد كشاورزي، در افتتاحيه جشنواره ملي پسته در دامغان اذعان داشت كه: امروز بسياري از پسته‌كاران از مشاوره علمي در توليد بهره نمي‌گيرند و غفلت از كشاورزي مدرن مشكلاتي عديده را در بر دارد.

شايد دليل مهم و كمتر اشاره شده به آن – كه گويا مصلحت‌انديشانه است – استفاده از سموم غيرمجاز به صرف ارزان‌قيمت بودن آن است كه باعث نابود شدن بخش قابل‌توجهي از محصول پسته امسال باشد؛ البته اين موضوع خود سوال‌هاي زيادي را موجب مي‌شود. به‌عنوان مثال چرا بايد چنين افرادي به راحتي اقدام به فروش سموم خود كنند يا چرا كارشناسان سازمان جهادكشاورزي استان‌هاي مذكور نتوانستند كشاورزان را قانع كنند تا از سموم مجاز استفاده كنند و ... ؟

همين قدر كه كاهش توليد براي همه به‌خصوص فعالين خرد و كلان پسته، سنگين آمد بايد توجه داشت كه اين موضوع مي‌تواند زنگ خطري براي از بين رفتن باغات به‌عنوان سرمايه يك استان نيز باشد. چرا كه سطح قابل‌توجهي از اراضي استان‌هايي همچون كرمان و سمنان تحت كشت پسته – تك محصولي – است.

نشریه دام و کشت و صنعت - شماره  ۲۲۲ - سال ۱۳۹۷

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow