زراعت و باغبانی و منابع طبیعی
ضایعات‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی، ضایع‭ ‬کردن‭ ‬آب

ضایعات‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی، ضایع‭ ‬کردن‭ ‬آب

بدیهی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬تولید‭ ‬هر‭ ‬نوع‭ ‬کالایی،‭ ‬همراه‭ ‬با‭ ‬درصدی‭ ‬از‭ ‬ضایعات‭ ‬است،‭ ‬اما‭ ‬چنین‭ ‬ضایعاتی‭ ‬تا‭ ‬حدود‭ ‬معقولی‭ ‬پذیرفتنی‭ ‬و‭ ‬اضافه‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬نوعی‭ ‬به‭ ‬هدر‭ ‬دادن‭ ‬مواد‭ ‬اولیه‭ ‬و‭ ‬نهاده‌ها‭ ‬است‭. ‬اگر‭ ‬قرار‭ ‬باشد‭ ‬در‭ ‬ساخت‭ ‬یک‭ ‬خانه‭ ‬30‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬مصالح‭ ‬ساختمانی‭ ‬و‭ ‬آهن‭ ‬مبدل‭ ‬به‭ ‬ضایعات‭ ‬شود‭ ‬چنین‭ ‬ساختمانی‭ ‬بسیار‭ ‬گران‌تر‭ ‬از‭ ‬محاسبات‭ ‬در‭ ‬هزینه‌ها‭ ‬تمام‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭ ‬و‭ ‬این‭ ‬به‭ ‬مفهوم‭ ‬اتلاف‭ ‬منابع‭ ‬است‭.‬
تولید‭ ‬یک‭ ‬محصول‭ ‬کشاورزی‭ ‬حاصل‭ ‬زنجیره‌ای‭ ‬از‭ ‬فعالیت‌ها،‭ ‬عملکرد‌ها،‭ ‬استفاده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬کارگیری‭ ‬نهاده‌ها‭ ‬و‭ ‬صرف‭ ‬هزینه‌ها‭ ‬است‭. ‬حال‭ ‬اگر‭ ‬بر‭ ‬اثر‭ ‬بی‌توجهی،‭ ‬فراهم‭ ‬ننمودن‭ ‬زیرساخت‌های‭ ‬لازم‭ ‬در‭ ‬تولید،‭ ‬کاشت،‭ ‬داشت،‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬مصرف،‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬محصول‭ ‬در‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬قواعد‭ ‬مورد‭ ‬انتظار‭ ‬به‭ ‬ضایعات‭ ‬تبدیل‭ ‬شود،‭ ‬چنین‭ ‬امری‭ ‬تعمد‭ ‬در‭ ‬ضایع‭ ‬نمودن‭ ‬محصول‭ ‬تلقی‭ ‬خواهد‭ ‬شد‭. ‬ضایع‭ ‬شدن‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬در‭ ‬دنیا‭ ‬به‭ ‬اندازه‭ ‬سیر‭ ‬شدن‭ ‬گرسنگان‭ ‬یک‭ ‬میلیارد‭ ‬نفری‭ ‬آن‭ ‬است‭. ‬این‭ ‬بدان‭ ‬معنا‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬صورت‭ ‬تلف‭ ‬نکردن‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی،‭ ‬دیگر‭ ‬گرسنه‌ای‭ ‬بر‭ ‬روی‭ ‬زمین‭ ‬وجود‭ ‬نخواهد‭ ‬داشت‭.‬
متوسط‭ ‬ضایعات‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬30‭ ‬درصد‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬این‭ ‬رقم‭ ‬از‭ ‬مزرعه‭ ‬تا‭ ‬سفره‭ ‬را‭ ‬دربر‭ ‬می‌گیرد،‭ ‬اما‭ ‬آنگاه‭ ‬که‭ ‬پای‭ ‬محصولات‭ ‬استراتژیک‭ ‬نظیر‭ ‬گندم،‭ ‬جو‭ ‬یا‭ ‬ذرت‭ ‬به‭ ‬میان‭ ‬می‌آید،‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬ارزش‌گذاری‭ ‬و‭ ‬نقش‭ ‬ضایعات‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬محصولات،‭ ‬موضوع‭ ‬متفاوت‭ ‬می‌شود‭. ‬در‭ ‬سال‭ ‬93‭ ‬که‭ ‬جمعیت‭ ‬ایران‭ ‬درحدود‭ ‬78‭ ‬میلیون‭ ‬نفر‭ ‬بود،‭ ‬ضایعات‭ ‬کشاورزی‭ ‬می‌توانست‭ ‬انرژی‭ ‬و‭ ‬پروتئین‭ ‬مورد‭ ‬نیاز‭ ‬روزانه‭ ‬2‭ ‬میلیون‭ ‬و‭ ‬700‭ ‬هزار‭ ‬نفر‭ ‬را‭ ‬تامین‭ ‬نماید‭ ‬که‭ ‬معادل‭ ‬واردات‭ ‬5‭ ‬میلیون‭ ‬تن‭ ‬انواع‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬بود‭.‬
این‭ ‬میزان‭ ‬ضایعات،‭ ‬علاوه‭ ‬بر‭ ‬آن‭ ‬که‭ ‬نیاز‭ ‬به‭ ‬تامین‭ ‬جایگزین‭ ‬آن‌ها‭ ‬را‭ ‬الزامی‭ ‬می‌نماید،‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر‭ ‬نشان‭ ‬از‭ ‬اتلاف‭ ‬نهاده‌هایی‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬آن‌ها‭ ‬در‭ ‬داخل‭ ‬تولید‭ ‬و‭ ‬بخش‭ ‬دیگری‭ ‬باید‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬واردات‭ ‬تامین‭ ‬شود‭. ‬چرخه‌ای‭ ‬باطل‭ ‬که‭ ‬می‌توان‭ ‬تا‭ ‬حد‭ ‬زیادی‭ ‬مانع‭ ‬از‭ ‬حادث‭ ‬شدن‭ ‬آن‭ ‬گردید‭. ‬از‭ ‬آنجایی‭ ‬که‭ ‬مطلب‭ ‬مطرح‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬مقوله‭ ‬منحصرا‭ ‬در‭ ‬مورد‭ ‬ضایع‭ ‬کردن‭ ‬آب‭ ‬از‭ ‬طریق‭ ‬ضایع‭ ‬نمودن‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬است،‭ ‬بنابراین‭ ‬بدون‭ ‬ورود‭ ‬به‭ ‬سایر‭ ‬نهاده‌ها‭ ‬به‭ ‬بررسی‭ ‬اتلاف‭ ‬آب‭ ‬می‌پردازیم‭.‬براساس‭ ‬اعلام‭ ‬سازمان‭ ‬فائو،‭ ‬هر‭ ‬ساله‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬28‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬اراضی‭ ‬کشاورزی‭ ‬جهان‭ ‬معادل‭ ‬یک‭ ‬میلیارد‭ ‬و‭ ‬سیصد‭ ‬میلیون‭ ‬تن‭ ‬مبدل‭ ‬به‭ ‬ضایعات‭ ‬می‌شود‭. ‬این‭ ‬مقدار‭ ‬در‭ ‬ایران‭ ‬35‭ ‬میلیون‭ ‬تن‭ ‬است‭. ‬30‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬غلات،‭ ‬20‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬لبنیات،‭ ‬45‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬میوه‭ ‬و‭ ‬سبزی،‭ ‬20‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬انواع‭ ‬گوشت‭ ‬و‭ ‬درصدهای‭ ‬دیگری‭ ‬از‭ ‬سایر‭ ‬محصولات‭ ‬این‌گونه‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬می‌رود‭. ‬این‭ ‬اتلاف‭ ‬مواد‭ ‬بر‭ ‬مبنای‭ ‬توانایی‭ ‬کالری‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬روزانه‭ ‬به‭ ‬ازاء‭ ‬هر‭ ‬نفر‭ ‬در‭ ‬حدود‭ ‬135‭ ‬کیلوکالری‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفته‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬
اساسا‭ ‬بدون‭ ‬آب،‭ ‬هر‭ ‬گونه‭ ‬عملیات‭ ‬کشاورزی‭ ‬امری‭ ‬ناممکن‭ ‬است،‭ ‬بنابراین‭ ‬با‭ ‬آگاهی‭ ‬از‭ ‬نیاز‭ ‬آبی‭ ‬یک‭ ‬محصول‭ ‬می‌توان‭ ‬محاسبه‭ ‬نمود‭ ‬که‭ ‬چه‭ ‬مقدار‭ ‬آب‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬محصول‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬می‌رود‭. ‬برای‭ ‬تولید‭ ‬یک‭ ‬کیلوگرم‭ ‬گندم‭ ‬به‌طور‭ ‬متوسط‭ ‬به‭ ‬1200‭ ‬تا‭ ‬1300‭ ‬لیتر‭ ‬آب‭ ‬بسته‭ ‬به‭ ‬مناطق‭ ‬جغرافیایی‭ ‬متفاوت‭ ‬نیاز‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬اگر‭ ‬حداقل‭ ‬آن‭ ‬یعنی‭ ‬1200‭ ‬لیتر‭ ‬در‭ ‬نظر‭ ‬گرفته‭ ‬شود‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬تن،‭ ‬000‭/‬200‭/‬1‭ ‬لیتر‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬میلیون‭ ‬تن،‭ ‬یک‭ ‬میلیارد‭ ‬و‭ ‬دویست‭ ‬میلیون‭ ‬مترمکعب‭ ‬آب‭ ‬نیاز‭ ‬است‭. ‬در‭ ‬صورتی‭ ‬که‭ ‬رقم‭ ‬30‭ ‬درصد‭ ‬از‭ ‬ضایعات‭ ‬در‭ ‬غلات‭ ‬را‭ ‬بپذیریم،‭ ‬36‭ ‬میلیون‭ ‬مترمکعب‭ ‬آب‭ ‬به‭ ‬تنهایی‭ ‬در‭ ‬یک‭ ‬میلیون‭ ‬تن‭ ‬محصول‭ ‬گندم‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬می‌رود‭. ‬چنین‭ ‬اعداد‭ ‬و‭ ‬ارقام‭ ‬مشابهی‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬برای‭ ‬هر‭ ‬محصول‭ ‬دیگر‭ ‬به‭ ‬دست‭ ‬آورد‭. ‬از‭ ‬هندوانه‭ ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬اتومبیل‭. ‬در‭ ‬حالی‭ ‬که‭ ‬برای‭ ‬تولید‭ ‬یک‭ ‬عدد‭ ‬سیب‭ ‬زمینی‭ ‬100‭ ‬گرمی،‭ ‬25‭ ‬لیتر‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬گوجه‌فرنگی‭ ‬70‭ ‬گرمی،‭ ‬13‭ ‬لیتر‭ ‬آب‭ ‬مصرف‭ ‬می‌شود،‭ ‬گندیده‭ ‬شدن‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬دور‭ ‬انداختن‭ ‬و‭ ‬یا‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفتن‭ ‬هر‭ ‬یک‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬دو‭ ‬از‭ ‬مرحله‭ ‬داشت‭ ‬تا‭ ‬برداشت‭ ‬و‭ ‬مصرف،‭ ‬به‭ ‬معنی‭ ‬به‭ ‬هدر‭ ‬دادن‭ ‬25‭ ‬لیتر‭ ‬آب‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬سیب‌زمینی‭ ‬و‭ ‬13‭ ‬لیتر‭ ‬آب‭ ‬برای‭ ‬یک‭ ‬گوجه‭ ‬فرنگی‭ ‬است‭. ‬
برای‭ ‬تولید‭ ‬یک‭ ‬کیلوگرم‭ ‬برنجی‭ ‬که‭ ‬اغلب‭ ‬دیده‭ ‬می‌شود‭ ‬مقداری‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬صرف‭ ‬غذا‭ ‬در‭ ‬بشقاب‌ها‭ ‬مانده‭ ‬و‭ ‬به‭ ‬سطل‭ ‬آشغال‭ ‬سپرده‭ ‬می‌شود،‭ ‬4000‭ ‬لیتر‭ ‬آب‭ ‬مصرف‭ ‬می‌شود‭. ‬چالش‌های‭ ‬مصرف‭ ‬محصولات‭ ‬کشاورزی‭ ‬بسیارند‭ ‬و‭ ‬ضایع‭ ‬شدن‭ ‬آن‌ها‭ ‬نه‭ ‬فقط‭ ‬در‭ ‬جریان‭ ‬برداشت،‭ ‬حمل‭ ‬و‭ ‬سفره‭ ‬مصرف‌کنندگان،‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬موارد‭ ‬منحصرا‭ ‬به‭ ‬دلیل‭ ‬عدم‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬در‭ ‬صنایع‭ ‬فرآوری‭ ‬و‭ ‬تکمیلی‭ ‬صورت‭ ‬می‌گیرد‭. ‬بسیار‭ ‬دیده‭ ‬شده‭ ‬که‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬میوه‌هایی‭ ‬که‭ ‬قابلیت‭ ‬تبدیل‭ ‬به‭ ‬نوشابه،‭ ‬مربا،‭ ‬ترشی،‭ ‬پودر،‭ ‬برگه‭ ‬و‭ ‬محصولات‭ ‬دیگری‭ ‬داشته‭ ‬بر‭ ‬روی‭ ‬زمین‭ ‬مانده‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬بین‭ ‬رفته‌اند‭.‬
در‭ ‬هنگامی‭ ‬که‭ ‬همگی‭ ‬بر‭ ‬بحران‭ ‬آب‭ ‬و‭ ‬تشدید‭ ‬آن‌‭ ‬در‭ ‬سال‌های‭ ‬آینده‭ ‬اذعان‭ ‬داریم‭ ‬برای‭ ‬حفظ‭ ‬بیشتر‭ ‬آن‭ ‬باید‭ ‬مراقب‭ ‬مصرف‭ ‬و‭ ‬ضایع‭ ‬نکردن‭ ‬محصولات‭ ‬در‭ ‬تمامی‭ ‬مراحل‭ ‬باشیم‭. ‬اگر‭ ‬چه‭ ‬گفتنی‌ها‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬زمینه‭ ‬بسیار‭ ‬است‭ ‬اما‭ ‬آن‭ ‬چه‭ ‬ارائه‭ ‬شد،‭ ‬مشتی‭ ‬نمونه‭ ‬خروار‭ ‬است،‭ ‬چرا‭ ‬که‭ ‬کاهش‭ ‬ضایعات‭ ‬منافعی‭ ‬چند‭ ‬سویه‭ ‬دارد‭. ‬

ماهنامه دام و کشت و صنعت -  شماره ۲۰۲  -  سال ۱۳۹۵

ماهنامه دام و کشت و صنعت پنجره ای به آگاهی و دانش

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow