سیاستگذاری کشاورزی
بلای جان کشاورزی تعاونی دولتی‬‬‬

محمدحسن عماری الهیاری ‬‬‬‬

بخش کشاورزی با مشکلات پیچیده و اساسی درگیر است که بعضاً این مشکلات تا زمانی که مرتفع نشوند، عملا هرگونه برنامه‌ریزی برای رفع دیگر مشکلات را سخت و گاه غیرممکن می‌نماید‭. ‬مشکلاتی که در طول زمان و به مرور شکل گرفته‌اند و شاید بتوان گفت که حل کردن آنها به همین سادگی هم که درباره آنها صحبت می‌کنیم نیست و اساساً فرصت‌کشی زیادی در رفع این مشکلات صورت گرفته است‭. ‬ولی درعین حال اگر اراده‌ای برای حل این مشکلات وجود داشته باشد، فائق آمدن بر آنها چندان هم غیرممکن نخواهد بود‭. ‬در نوشتار زیر به بعضی مشکلات ساختاری و اساسی این بخش و نیز مشکلاتی که به صورت خوشه‌ای از دل مشکلات بزرگ‌تر بیرون می‎آید و همچنین راهکارهای رفع آن اشاره شده است‭:‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬


جای خالی نظام تولید‬‬‬
اولین مشکل بخش کشاورزی، نداشتن نظام تولید و نظام تنظیم بازار و بورس قیمت‌گذاری محصولات تولیدی و الگوی کشت منطقه‌ای است‭. ‬در حال حاضر کشاورزان و تولیدکنندگان براساس سنت‌های دیرینه اقدام به کشت و تولید می‌نمایند و بعضاً به هنگام عرضه محصول به بازار با مشکلات فراوانی از جمله نوسانات قیمت و بازاریابی مواجه می‌شوند و دست‌رنج آن‌ها توسط واسطه‌ها و سلف‎خرها و دلالان به ثمن بخس به فروش می‌رسد‭.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
در مقاطعی که تولید بیش از مصرف عرضه می‌شود، سرریز تولید موجب کاهش قیمت‭  - ‬به زیان تولیدکننده‭ -  ‬و در زمان‌هایی که تولید کمتر از مصرف می‌باشد افزایش چشمگیر قیمت به زیان مصرف‌کننده و به نفع واسطه‌ها خواهد شد‭.‬‬‬
‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
راهکارها‭: ‬‬
1- با تهیه طرح ساماندهی و نظام‌مند کردن تولید و ارائه به مجلس شورای اسلامی قانون نظام تولید، تصویب و مورد بهره‌برداری قرار خواهد گرفت؛ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
2‭- ‬برای نظام‌مند کردن تولید، نیاز به تهیه شناسنامه تولید و تعیین زراعت و باغداری و دامداری در هر اقلیم و نیز تهیه برنامه زمان‌بندی تولید و الگوی کشت منطقه‌ای می‌باشد‭ - ‬شکل‌گیری ساختار طرح نظام تولید‭ - ‬؛ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
3- مهم‌ترین مشکل در رابطه با نظامند کردن تولید، ایجاد بازار نظام یافته است که برای رفع این مشکل، بایستی تشکل‌های بازاریابی از قبیل تعاونی‌های بازاریابی در کنار تعاونی‌های تولید جهت جمع‌آوری و بازاررسانی محصولات کشاورزی و نیز اتخاذ سیاست قیمت‌گذاری و تثبیت قیمت محصولات براساس استمرار تولید در قالب زنجیره‌ای کردن تولید سامان یابد؛ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
4- برای ساماندهی و هدایت محصولات تولیدی کشاورزی و اتحادیه‌ها و شرکت‌های تعاونی تولید به بازارهای مصرف در شرایط کنونی لازم است تشکل‌های بازاریابی‭  - ‬تعاونی‌های بازاریابی‭ -  ‬جایگزین واسطه‌ها و سلف‌خرها گردند؛‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
5- کوتاه کردن فاصله قیمت محصولات تا سر مزرعه و قیمت مصرف‌کننده نهایی با ساماندهی قیمت عمده‌ فروشی و خرده فروشی و مصرف‌کننده با جایگزینی تعاونی‌های بازاریابی و بازار رسانی به جای واسطه‌ها و سلف‎خرها و عرضه مستقیم روزانه محصولات کشاورزی در بورس محصولات کشاورزی‭  - ‬از مشخصه‌های بارز نظام تنظیم بازار‭ -  ‬می‌تواند به نابسامانی‌های موجود پایان دهد و برای تولیدکنندگان امنیت اشتغال و سرمایه‌گذاری و استمرار تولید را نوید دهد‭. ‬عمده مسائل و مشکلات تولیدکنندگان در حال حاضر مشکلات بعد از تولید است‭. ‬فاصله قیمت سر مزرعه، عمده فروشی و مصرف‌کننده بسیار زیاد و بعضاً تا 10 برابر قیمت سر مزرعه، محصول بدست مصرف‌کننده می‌رسد و در حقیقت سود بخش کشاورزی نصیب دلالان و زحمات آن بر دوش تولیدکنندگان است‭.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
پراکندگی واحدهای تولیدی‬‬
دومین مشکل بخش کشاورزی، پراکندگی و غیرمتمرکز بودن واحدهای تولیدی کوچک در سطح مناطق و اقالیم کشور بوده و بخش تعاونی تاکنون نتوانسته است این قبیل واحدهای کوچک و پراکنده را ساماندهی و برنامه تولید برای آن‌ها تعریف نماید‭. ‬در حال حاضر 5 درصد بخش کشاورزی توسط تشکل‌ها و تعاونی‌های تولید، ساماندهی شده است و مقرر بوده است در پایان برنامه توسعه به 25 درصد برسد که عملاً به لحاظ پاره‌ای مسائل توفیقی حاصل نشده است‭. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
راهکارها‭:‬‬
1- نقطه عطف تحول در بخش کشاورزی در کلیه کشورهای پیشرفته تشکل‌های تولیدی و تعاونی‌های تولید و بازاریابی و بازاررسانی بوده است و انسجام تشکل‌های سه‌گانه‭  - ‬تولید، بازاریابی، بازاررسانی و عرضه محصولات‭ -  ‬رمز موفقیت و توسعه بخش کشاورزی بوده است‭. ‬نمونه بارز این قبیل تشکل‌ها را می‌توان در کشورهای اروپایی و حتی در کشورهای آسیایی هند و ژاپن و‭ ... ‬مشاهده نمود که بایستی در کشور ما نیز به این امر توجه نمود و فرهنگ تعاونی کردن تولید شکل بگیرد؛‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
2- تهیه و تأمین نهاده‌های استاندارد اولیه تولید از قبیل بذر، سم، کود، ماشین‌آلات و‭ ... ‬در حال حاضر از مجرای صحیح و قانونی صورت نمی‌پذیرد و بعضاً تولیدکنندگان را با مشکلات مواجه ساخته است‭. ‬متأسفانه قبل از اینکه بخش خصوصی مسئولیت‌پذیر وارد کارزار شود، دولت بنگاه‌های اقتصادی بخش کشاورزی را در قالب خصوصی‌سازی منحل نمود و صحنه را برای افراد فرصت‎طلب مهیا و در اختیار آنان قرار داد‭.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌طوری که ملاحظه می‌شود بذر نامرغوب تحت عنوان بذر اصلاح شده و بعضاً تراریخته توسط افراد سودجو در بازار عرضه می‌شود که زیان قابل توجهی به کشاورزان وارد نموده است و همچنین سموم تاریخ مصرف گذشته و کودهای شیمیایی غیراستاندارد یا ماشین‌آلات بخش کشاورزی برای علمیات برداشت به‌موقع محصول در مناطق کشور در دسترس زارعین نبوده، که موجب ریزش و افت محصول گردیده و هزینه تولید آنان را افزایش می‌دهد یا بعضاً عملیات کاشت و برداشت آنان با تأخیر صورت می‌گیرد که زیان مضاعفی است برای تولیدکنندگان‭  - ‬زمان در کشاورزی بسیار مهم است‭ - .‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
به‌منظور ایجاد موازنه بین صادرات، واردات، تولید و مصرف و اولویت محصولات تولید داخل در شبکه توزیع، شناخت صحیح از مسائل و مشکلات واقعی تولیدکنندگان حائز اهمیت است‭. ‬سیاست‌گذاری صحیح و مناسب و داشتن برنامه‌های کوتاه، میان و بلند مدت مدون و قانون‌مند در جهت ایجاد امنیت سرمایه‌گذاری و امنیت اشتغال و امنیت تولید و جلوگیری از نوسانات قیمت محصولات در بازار با توجه به ویژگی‌ها و حساسیت‌های این بخش بسیار ضروری می‌باشد‭.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
در حال حاضر حتی آمارهای منتشر شده از سوی وزارت جهاد کشاورزی غیرواقعی و بعضاً با اشتباهات و اعلام ارقام نجومی چهارصد و پانصد درصدی هزینه تولید که حتی یک کارشناس هم این آمارنامه‌ها را بازبینی نکرده و انتشار یافته است؛‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
3- ضرورت توجه به آموزش تولیدکنندگان و ساماندهی و استقرار تشکل‌های تولیدی و خدماتی و مکانیزاسیون و بازاریابی و پیمانکاران آب و خاک در استان‌ها جهت اجرای طرح‌های مهم و اساسی بخش، از جمله اجرای طرح‌های زیربنایی آبیاری تحت فشار در مناطق مستعد کشور بیش از پیش محسوس بوده و لازم است اجرای این طرح‌ها با اولویت در مناطق مستعد استان‌ها اجرا شود و از سیستم اداری و بوروکراسی فعلی خارج شود؛‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
4- تشکیل شورای عالی کشاورزان به‌عنوان سیاستگذار و هماهنگ‌کننده بین بخش‌های مختلف اقتصادی و بازرگانی از ضروریات این بخش مهم می‌باشد که به‌عنوان محور توسعه اقتصادی کشور باید قلمداد گردد تا سیاست‌های اقتصادی تولید محور شکل گیرد؛ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
5‭- ‬بخش کشاورزی متولی و مسئول و پاسخگو نداشته و مسئولیت‌های اصلی در سیاستگذاری این بخش به سایر دستگاه‌ها و بعضاً خارج از بخش در قالب واگذاری‌ها‭  - ‬به یک عده دلال و واسطه و واردکننده و بعضاً قاچاقچی‭ -  ‬برون سپاری شده است و بنگاه‌های اقتصادی سازمان یافته گذشته نیز منحل و تشکل‌های تولیدی و تعاونی‌ها نیز نقش مهمی در تولید و بازاریابی و بازاررسانی و تنظیم بازار ندارند‭. ‬لکن بیش از 95 درصد فعالیت‌های اجرایی بخش کشاورزی بر دوش مردم است و تمامی مشکلات کشاورزی از این 5 درصد سیاستگذاری دولتی است‭. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
در کجای دنیا تعاونی دولتی است‭. ‬بخش تعاون یک بخش مهم در اقتصاد کشور است‭. ‬تعاونی دولتی در هیچ کشوری وجود ندارد‭. ‬وزارت تعاون و سازمان تعاون روستایی دولتی مشکل اصلی بخش تعاون کشور است و تا زمانی که تعاونی‌ها دولتی است مشکل به قوت خود باقی خواهد ماند؛‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
6- نظام تنظیم بازار در جهت ایجاد بازار نظام یافته در بخش کشاورزی تاکنون شکل نگرفته و تا این وضعیت ساماندهی نشود، امنیت سرمایه‌گذاری و امنیت اشتغال و امنیت تولید فراهم نخواهد شد‭. ‬به عبارت دیگر اهرم‌های تنظیم بازار در دست مجریان این بخش نمی‌باشد‭  - ‬علت دولتی بودن بخش تعاون در کشور است‭ - ‬؛ ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
7- عدم استفاده از مزیت‌های نسبی کشور در جهت اقتصاد تولید محور و اولویت ندادن به بخش کشاورزی به‌عنوان محور توسعه اقتصادی کشور؛‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
8- قیمت تمام شده و هزینه تولید و درآمد کشاورز و دامدار تولیدکننده با یکدیگر موازنه ندارد‭. ‬نمونه بارز آن تولید شیر در دامداری‌های کشور با هزینه تولید بالا و خرید کلیه اقلام خوراک دام از بازار توسط دامداری به‌صورت آزاد و فروش شیر خام با دخالت سازمان حمایت و جهاد کشاورزی با نرخ پایین به کارخانجات صنایع لبنی و عرضه محصولات لبنی با قیمت چند برابر به مصرف‌کننده‭  - ‬در واقع سازمان حمایت و دولت به زیان تولیدکننده و به زیان مصرف‌کننده وارد صحنه شده است و اگر دامدار اعتراض کند با واردات شیر خشک و تحویل به صنایع لبنی دامدار را تنبیه می‌کنند‭ -  ‬آیا این حمایت از مصرف‌کننده و تولیدکننده است‭. ‬استمرار چنین سیاستی تولید و امنیت سرمایه‌گذاری در این بخش را به مخاطره انداخته است‭. ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
کارشناس خبره سازمان نظام مهندسی کشاورزی‬‬‬‬‬

ماهنامه دام و کشت و صنعت – شماره ۲۳۴


 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow