سیاستگذاری کشاورزی
واردات از آمریکای جنوبی یا اوراسیا؟!

مجله «دام و کشت و صنعت» بررسی می‌کند
واردات از آمریکای جنوبی یا اوراسیا؟!

ایران یکی از کشورهای واردکننده کالاهای کشاورزی نظیر گندم، ذرت، جو، دانه‌های روغنی و روغن خام، همچنین سویا و کنجاله‌های پروتئینی با ارز دولتی است. به‌طوری که در دانه‌های روغنی قریب به 90 درصد، در مورد سویا و کنجاله آن شاید حتی بیشتر از این مقدار، ذرت و جو تا حدود 80-70 درصد نیاز خود را از واردات تأمین می‌کند. در گندم نیز ضریب خوداتکایی از 50-40 درصد تا خودکفایی کامل در اندک سال‌هایی برای کشور ما تجربه شده است.
در سال‌های گذشته تهیه این کالاها عمدتاً از بازار کشورهای آمریکای جنوبی مانند برزیل و آرژانتین انجام می‌شد و این سوال را به ذهن متبادر می‌کند که با توجه به وجود انبار جهانی این محصولات درست در بیخ گوش کشورمان یعنی کشورهای حوزه قفقاز و اوراسیا، چرا هنوز عمده این محصولات از کشورهای آمریکای جنوبی تأمین می‌شود؟!
با در نظر گرفتن مواردی مانند نزدیکی مکانی و در نتیجه کم‌تر بودن زمان رسیدن این محصولات به ایران و نیز کم‌تر بودن هزینه‌های حمل‌ونقل ناشی از این بعد مسافت، چرا هنوز اصرار به واردات این نهاده‌ها از کشورهای آمریکایی وجود دارد؟!
در کنار این مزیت، نزدیکی مکانی و زمانی، مواردی مانند مسائل سیاسی و ارتباط مناسب‌تر با کشورهای حوزه اوراسیا، امکان نقل و انتقال آسان‌تر ارز خصوصاً در شرایط تحریمی فعلی، تنوع در مسیر‌های حمل‌ونقل (زمینی، ریلی، دریایی) و همچنین اخیراً توافق‌نامه‌ای که ایران با کشورهای اوراسیا در زمینه تعرفه ترجیحی برای صادرات و واردات کالا و احتمالاً متعاقب آن پیوستن رسمی ایران به اتحادیه اوراسیا نیز از دیگر ظرفیت‌ها و مزایای ما برای تهیه این محصولات از بازار کشورهای CIS خواهد بود. 
از طرفی در روسیه و اوکراین و دیگر کشورهای CIS، کشت محصولات GMO(تراریخته) ممنوع است و اگر بحث تراریخته بودن برای ما اهمیت داشته باشد، از این بابت نیز نگرانی‌هایی که در مورد محصولات تولید شده در آمریکای جنوبی مانند برزیل، آرژانتین و ایالات متحده آمریکا وجود دارد، در مورد محصولات این کشورها جای نگرانی نیست. اما با همه اینها چرا باز هم اصرار به واردات از مسیر کشورهای آمریکای جنوبی است؟! 
همچنین با توجه به پتانسل‌های این کشورها و روابط سیاسی و تجاری ایجاد شده، می‌توان برای کشت فراسرزمینی در این کشورها نیز اقدام کرد و از مزایای آن هم بهره برد. چنانچه خبرها همه حکایت از این دارد که رایزنی‌های زیادی هم در این خصوص انجام شده و کشورهای فوق آمادگی کامل خود را برای این موضوع اعلام کرده‌اند.
این مسائل ما را بر آن داشت تا طی گزارشی و در گفت‌وگو با چند تن از فعالان اقتصادی مزایا و معایب این دو بازار تأمین کالا برای کشورمان یعنی کشورهای آمریکای جنوبی عمدتاً برزیل و آرژانتین(و حتی ایالات متحده) را با کشورهای اوراسیا مقایسه کنیم:
****
شریف نظام‌مافی، رئیس اتاق بازرگانی ایران و سوئیس و فعال اقتصادی در عرصه بازرگانی می‌گوید: یک نکته مهم در مورد خرید از کشورهای آسیای میانه و روسیه مخارج بسیار پایین‌تر حمل‌ونقل به دلیل نزدیکی جغرافیایی است. حتی به‌خاطر نزدیکی مسافت می‌توان محموله‌های در حجم کمتر و به تعداد زیادتر خریداری کرد. از این جهت بخش خصوصی و شرکت‌های کوچک‌تر هم می‌توانند در این کار ورود پیدا کنند اما برای خرید محصولات از آمریکای جنوبی فقط چند شرکت محدود و بزرگ هستند که توان مالی و امکانات خرید از این کشورها را دارند؛ چون باید کشتی‌های بزرگ و محموله‌های با حجم زیاد را خریداری کرد. از این جهت کشورهای آسیای میانه و قفقاز می‌توانند بازار مناسبی باشند.
وی می‌گوید: از نظر تنوع تولیدات و محصولاتی که در سبد خرید کشور ما قرار دارند هم تولیدات کافی جو، گندم، ذرت، سویا و دانه‌های روغنی در این کشورها وجود دارد. 
اگر در آینده مرزهای زمینی این کشورها امکانات بیشتری داشته باشند، حمل‌ونقل زمینی راحت‌تر و به صرفه‌تر است و می‌توان توسط کامیون و قطار این محصولات را حمل کرد. 
از نظر سیلوسازی هم در استان‌های شمالی فعلاً ظرفیت‌های کافی ایجاد شده است و به اندازه واردات فعلی سیلوسازی انجام شده است. روابط سیاسی با این کشورها هم بهتر و مناسب‌تر است و سیستم بانکی این کشورها تا اندازه‌ای راحت‌تر با ایران کار می‌کنند. اصولاً از این نظر با این بانک‌ها راحت‌تر می‌شود کار کرد. نظام‌مافی ادامه داد: یکی از معضلات بازار کشورهای اوراسیا، محدودیت حمل‌ونقل زمینی است که باید توسعه بیشتری پیدا کند و به دلیل کافی نبودن ماشین‌های حمل و نقل، ناچار باید به سمت کشتی‌های کوچک دریای خزر برویم که شاید آن هم پاسخگوی نیاز نباشد. از معایب دیگر این مسیر شاید این است که شرکت‌های بزرگ بین‌المللی که در حوزه تجارت غلات فعالیت می‌کنند دفاترشان در این جا محدودتر است یا اصلاً حضور ندارند.
مهندس روشن یکتا، دبیر کمیسیون کشاورزی اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه می‌گوید: برای خرید این محصلات، کشورهای حوزه قفقاز و روسیه اولویت‌های زیادی می‎توانند برای کشور ما داشته باشد که شاید در شرایط فعلی مهم‌ترین دلیل وجود تحریم‌های شدید است که کار با این مسیر را برای ما راحت‌تر می‌کند.
یکتا اضافه کرد: تهیه این قبیل نهاده‌ها از منطقه اوراسیا بسیار به‌صرفه‌تر و راحت‌تر است. حتی قیمت‌های کشورهای اوراسیا از قیمت‌های جهانی ارزان‌تر است. از نظر حمل‌ونقل هم امکان حمل ریلی، دریایی و زمینی وجود دارد که البته هزینه حمل آن هم کمتر است. 
نزدیکی از نظر مکانی باعث می‌شود که مدت زمان رسیدن کالا از کشورهایی مانند روسیه و دیگر کشورهای اوراسیا بسیار کمتر باشد. در شرایط فعلی تحریم‌ها حتی انتقال ارز هم به این کشورها بسیار راحت‌تر است. 
وی گفت: از مسیر آمریکای جنوبی اگر مشکلات تحریم‌ها هم نباشد و کشتی‌های ما تحریم نشوند، نقل و انتقال ارز دردسرساز نباشد و همه شرایط مهیا باشد، در بهترین حالت 45 روز زمان می‌برد تا محصولات وارد کشور شود حال شرایط تحریم را هم در نظر بگیرید که این زمان را طولانی‌تر می‌کند. 
اما در مورد مسیر روسیه و کشورهای اوراسیا هر وقت که اراده کنیم برای خرید از این کشورها، حداکثر ظرف 10 روز این کالاها در کشور ما هستند. 
یکتا در مورد وضعیت سیلو و انبار سازی در کشورمان برای این منظور هم گفت: حتی شاید نیازی به ظرفیت‌های سیلو و انبارسازی آنچنانی هم نباشد و ما می‌توانیم از ظرفیت‌هایی که خود این کشورها ایجاد کرده‌اند استفاده کنیم و همچنین می‌توان برای مصرف مستقیم از این کشورها واردات را انجام داد.
وی اضافه کرد: از همه این‌ها مهم‌تر اینکه ما برای کشت فراسرزمینی در این کشورها می‌توانیم برنامه‌ریزی کرده و برای بسیاری از فارغ‌التحصیلان و افراد جویای کار کشورمان هم اشتغال‌زایی کنیم؛ چون همه شرایط برای این موضوع هم وجود دارد.
یاشار غریبی، مدیر ارشد اجرایی باتجربه بازرگانی بین‌المللی در این مورد به خبرنگار «دام و کشت و صنعت» می‌گوید: هیچ وقت نمی‌توان یک بازرگان را به خرید از یک کشور خاص اجبار کرد اما فاکتورهایی وجود دارد که در این مورد تعیین‌کننده هستند و به نظر من شرایط بیشتر به نفع واردات از کشورهای حوزه اوراسیا می‌باشد. 
روسیه که بعد از جنگ جهانی دوم یکی از واردکنندگان غلات به شمار می‌رفت با بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی و شناخت دقیق از کشاورزی در چند دهه اخیر نیاز به واردات را به صفر رسانده و از سال 1981 به‌عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده گندم شناخته می‌شود. همچنین دانه‌های روغنی را به بیش از 130 کشور دنیا صادر می‌کند.
25 درصد صادرات غلات و دانه‌های روغنی دنیا از منطقه بالتیک و به مقدار تقریبی 93 میلیون تن انجام می‌شود. روسیه به تنهایی قصد دارد تا سال 2030 صادرات غلات و دانه‌های روغنی را به 140 میلیون تن برساند. همچنین در مورد دانه‌های روغنی و روغن خام آفتابگردان نیز پیشرفت‌های بسیار خوبی داشته‌اند. 
کشورهای CIS یکی از بزرگ‌ترین کشورهای تولیدکننده غلات، سویا و دانه‌های روغنی هستند. از نظر فاصله با توجه به فاصله مکانی کشورهای آمریکایی از ایران و نزدیکی کشورهای حوزه CIS به کشورمان، از نظر فاصله زمانی رسیدن کالا از این کشورها نیز توجیه‌پذیر است. از طرفی با توجه به مشکلات انتقال ارز برای کشور ما، کار کردن با کشورهایی مانند روسیه و اوکراین و ... از این نظر هم بسیار راحت‌تر است. 
در حال حاضر آن چیزی که ما، در بازار مشاهده می‌کنیم خرید از آمریکای جنوبی برای کشور ما توجیه اقتصادی ندارد. وی در مورد توافق‌نامه ترجیحی ایران با اوراسیا هم گفت: آنچه که در عمل می‌بینیم تاکنون هیچ تأثیر مثبتی نداشته و باید دید که در آینده این توافق‌نامه چه کمکی به روابط تجاری خواهد کرد.

نویسنده: مهندس عبدالحسین کاظمی

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۳۷- بهمن ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow