صنعت دام و طیور و آبزیان
سازگاری شتر با آب و هوای ایران

قسمت اول

شتر، از جمله دام‌های مقاوم و بومی کشورمان می‌باشد و وجود نقش شتر در خرابه‌های تخت جشمید، نشان از وجود این حیوان از گذشته‌های دور در ایران بوده است. 
با توجه به اینکه حدود دو سوم مساحت کشورمان را مناطق خشک و نیمه‌خشک تشکیل داده و نوع پوشش گیاهی آن مناطق در تطابق با این نوع شرایط آب و هوایی اکثراً خشبی و نیمه‌خشبی و تیغ‌دار است، یکی از بهترین دام‌هایی که می‌تواند از این علوفه‌ها استفاده و آنها را تبدیل به محصولات پروتئینی نماید شتر می‌باشد. 
در شرایط حاضر که مشکل خشکسالی‌ها و کم‌آبی بر کشور حاکم می‌باشد، مشکل تولید علوفه از قبیل یونجه، ذرت و... جهت تعلیف دام‌ها، توسعه پرورش بعضی دام‌ها را با محدودیت مواجه نموده است‭.‬
در این شرایط شتر می‌تواند بخش بزرگی از کمبود پروتئین حیوانی مورد نیاز کشور را تأمین نماید. 
ضمناً با توجه به افزایش تقاضا برای مصرف محصولات ارگانیک‭  - ‬گوشت، شیر و پوشاک‭ -  ‬در شرایط حاضر و آینده و تأکید طب سنتی و اسلامی برای استفاده از گوشت و شیر شتر در درمان بیماران می‌تواند به رواج بیشتر پرورش این حیوان در کشور بیانجامد.
 
انواع شتر در کشور 
1- شتر یک‌کوهانه که مختص پرورش در مناطق گرم و خشک می‌باشد؛ 
2- شتر دوکوهانه که مختص پرورش در مناطق سردسیر و خشک است؛ 
3- شتر بی‌کوهان، شامل ‮«‬لاما‮»‬ و ‮«‬آلپاکا‮»‬ که بومی ایران نیستند و در آمریکای جنوبی زیست می‌کنند. تعداد کمی به کشور وارد شده است که مراحل آزمایشی پرورش را می‌گذرانند. 
شترهای یک کوهانه‭:‬
الف‭: ‬مناطق جغرافیایی پرورش شتر یک کوهانه 
این نوع شتر در استان‌های گرم و خشک شامل‭: ‬سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی، کرمان، خراسان رضوی، یزد، هرمزگان، سمنان، اصفهان، بوشهر، خوزستان و قم زیست می‌کند. 
ب‭: ‬خصوصیات تولیدمثلی شترهای یک کوهانه 
سن بلوغ شتر ماده‭: ‬4 سالگی؛ سن بلوغ شتر نر‭: ‬5 سالگی‭  - ‬استفاده جهت جفت‌گیری از 8 سالگی به بعد‭ - ‬؛ مدت فحلی شتر ماده‭: ‬6‭-‬4 روز ولی اگر شتر نر نباشد 2 هفته طول می‌کشد ولی اگر جفت‌گیری در روز اول انجام شود فحلی روز بعد از بین می‌رود؛ باروری مولدها‭: ‬80‭-‬70 درصد و بستگی به شرایط مدیریتی کاهش یا افزایش می‌یابد‭.‬
مدت آبستنی‭: ‬بالاتر از 12 ماه و تا 13 ماه‭  - ‬370 تا 394 روز‭ - ‬؛ درصد زایش کلی‭: ‬80 درصد‭.‬ شتر، در شرایط مرتعی معمولاً هر 2 سال یک بار ولی در شرایط با مدیریت بهتر و تغذیه کمکی و دستی، هر 3 سال 2 بچه و با مدیریت خیلی خوب هر 5‭/‬2 سال 2‭ر ‬بچه می‌زاید. هر شتر در طول عمر اقتصادی خود 7 تا 9 بچه و حداکثر تا 10 بچه می‌زاید. 
در مراتع طبیعی در شرایط مناسب تا 90 درصد تغذیه با چرا تأمین می‌شود. در اواخر پاییز و زمستان و اوایل بهار که زمان باروری و جفت‌گیری و زایمان شتر می‌باشد، بهتر است شترداران نسبت به دادن تغذیه کمکی به میزان تقریبی هر نفر شتر یک کیلوگرم نواله که معمولاً شامل آرد جو خمیر شده می‌باشد جهت انجام فلاشینگ‭  - ‬بالا رفتن درصد باروری و آبستنی‭ -  ‬به شترهای خود اقدام نمایند. 
میزان تغذیه شترها‭: ‬شتر یک کوهانه تحت شرایط طبیعی مختلف، روزانه 6 تا 12 ساعت صرف چرا می‌کند و مقدار خوراک مصرفی آن‌ها از 5 تا 55 کیلوگرم در روز بسته به سن، فصل، درصد رطوبت خوراک و در دسترس بودن غذا متغیر می‌باشد. ماده خشک مصرفی حدود 2‭/‬1 در شترهای چند ماهه تا 12 کیلوگرم در شترهای بالغ در روز تخمین زده می‌شود‭.‬

عادت‌های چرایی شتر 
شتر، در هنگام چرا و تعلیف آزاد فضای وسیعی را تحت پوشش قرار می‌دهد؛ به طوری که گاهی مسافت روزانه شتر در فضای تحت پوشش چرایی آن به 50 تا 70 کیلومتر می‌رسد و قابل دسترس بودن گیاهان مرتعی مانع حرکت حیوان نمی‌گردد. 
شتر در مقایسه با حیوانات دیگر، بیشتر از درختچه‌ها و درختان به خصوص بخش فوقانی آن‌ها تغذیه می‌کند و در صورت وجود گونه‌های علف‌شور‭ - ‬آتریپلکس Atriplex Spp ، سلمکی، علف شور،‮ ‬بوته شور،‮ ‬اسفناج باغی؛ از گیاهان شوره‌زی‭ - ‬، گونه‌های آکاسیا در مرتع، به خاطر بالا بردن درصد رطوبت، الکترولیت و اکسالات موجود در این گیاهان، شتر استقبال بیشتری از آن‌ها می‌نماید. 
شتر، در اوایل بامداد و نزدیک غروب آفتاب یعنی خشک‌ترین مراتع روز به چرا می‌پردازد و هنگام شب نشخوار می‌کند. در ضمن شتر به چرای انفرادی تمایل بیشتری دارد. به طوری که هنگام چرا از همدیگر فاصله می‌گیرند. 
ادامه دارد‭ ...‬

نویسنده: مهندس عباس خدایی


ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره۲۳۱ - تیر ۱۳۹۸
 

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow