صنعت دام و طیور و آبزیان
قفس دریایی و بومی‌سازی در ایران

برای پرورش ماهی در دریا، سازمان شیلات روش تولید در "قفس‌های دریایی" را معرفی و پیشنهاد می‌کند.  در این زمینه به یک سری تجهیزات و پشتیبانی‌ها برای ساخت و تولید در این قفس‌ها وجود دارد. در ادامه مصاحبه با جعفر خانی، فعال اقتصادی در این عرصه، توانایی‌های داخلی کشور برای ساخت این قفس‌ها را بررسی کرده‌ایم:

توان بومی‌سازی به راحتی وجود دارد
جعفرخانی می‌گوید: در سال 89 برای شرکت در یک اجلاس فرصت‌های سرمایه‌گذاری برای تولید در دریا از ما به عنوان یک شرکت فعال در عرصه پیمانکاری دعوت شد و در آنجا برای ساخت چنین قفس‌هایی صحبت‌هایی مطرح شد. 
وقتی از کم و کیف موضوع آگاه شدیم، با توانایی‌های فنی و 36 سال سابقه کاری و شناختی که از وضعیت تولیدات داخلی کسب کرده بودیم، برآورد ما این بود که به راحتی توانایی بومی‌سازی و ساخت این قفس‌ها را داریم و در برابر پروژه‌های عظیمی که خود ما و دیگر شرکت‌های داخلی اجرا کرده بودند، ساخت این قفس‌ها به هیچ عنوان کار دور از ذهنی نبود و می‌دانستیم که این کاری نیست که توان داخلی قادر به انجام آن نباشد.
فقط بعضی زدوبندها بود که کار را سخت می‌کند و گرنه از نظر فنی به راحتی امکان ساخت این قفس‌ها در داخل کشور وجود دارد. مطابق میزان برنامه‌ریزی شده، قرار بود که تا سال 1404 در حدود 800 مزرعه 500 تنی ساخته شود که از نظر توان داخلی برای ساخت چنین سازه‌هایی توان فنی و اجرایی وجود داشت اما شرایط سیاست‌گذاری‌ها مناسب این کار نبود.

تجهیزات مورد نیاز قفس
وی در ادامه توضیح داد: برای ساخت یک قفس‌ دریایی پرورش ماهی، 10-9 قطعه مختلف نیاز است که در ایران به راحتی و فراوانی می‌توان باکیفیت‌ترین نوع این قطعات را تهیه و یک قفس بسیار باکیفیت را ساخت.
برای محاسبات مقاومتی سازه هم تعداد زیادی متخصصان صنایع دریایی در کشور وجود دارد که محاسبات مقاومتی سازه را انجام می‌دهند. بعضی دانشگاه‌ها مانند دانشگاه صنعتی شریف، متخصصان و نرم‌افزارهای زیادی در زمینه طراحی و ساخت سازه‌های دریای و بررسی توان مقاومتی آن‌ها دارند. پس برای ساخت قفس‌های دریایی، هم قطعات لازم وجود دارد و هم تخصص‌ها و نرم‌افزارهای بررسی مقاومت سازه که می‌توان از این نیروها و توان استفاده کرد. وی اضافه کرد که به طور مختصر، برخی از مهم‌ترین قطعات برای ساخت قفس دریایی عبارتند از:
لوله‌های پلی‎اتیلن؛ که در ایران این لوله‌ها از قطر یک‌دوم تا 2 هزار میلی‌متر با کیفیت بسیار بالا ساخته و حتی به بسیاری از کشورها صادر می‌شود. لوله مورد نیاز قفس‌های دریایی در دامنه 110 تا 400 میلی‌متر است که خیلی راحت می‌توان از کارخانه‌های داخلی آن را تهیه کرد و کارخانه‌های زیادی در کشور وجود دارد که توان ساخت این محصول را باکیفیت بالا دارند. حداقل 50 کارخانه در کشور چنین توانی را دارند.
براکت‎ها؛ که لوله‌ها را به هم متصل می‌کند و جنس آنها از پلی‎اتیلن یا استیل است. برای هر دو نوع آن هم کارخانجاتی وجود دارند و در هر قالبی که لازم باشد آن را بنا به سفارش با بهترین کیفیت تولید می‌کنند.
کولکتور؛ قطعه‌ای که شبکه مهار طناب‌ها را به همدیگر وصل می‌کند و به راحتی در کشور ساخته می‌شود.
طناب دریایی؛ که از جنس پروپیلن است و در ایران حداقل 50-40 کارخانه تولیدکننده طناب دریایی وجود دارد که محصولاتشان را صادر می‌کنند و طناب‌هایی با قدرت تحمل تا 120 تن و بیشتر را هم توان تولید دارند.
زنجیر‌های لَنگَر؛ که از جنس فولاد هستند و در ایران قادر به تولید آن هستیم و چندین کارخانه زنجیربافی در ایران وجود دارد. 
گوشواره‌ها؛ که 4 به وفور در داخل ساخته می‌شود.
لنگرها؛ که با توجه به نوع آب و جنس بستر، طراحی و ساخته می‌شوند. مثلاً در شمال چون جنس بستر رسوبی است از لنگرهای بُتنی با ترکیب خاص که در برابر خورندگی آب دریا مقاوم هستند ساخته می‌شوند مواد افزودنی این بتن هم در داخل به طور فراوان وجود دارد.
لنگرهای فولادی که برای سواحلی که بستر سنگی و مرجانی دارند استفاده می‌شوند و توان بومی‌سازی آنها نیزوجود دارد. 
شِگِل؛ که قطعات طناب‌ها و لنگرها را به همدیگر نصب می‌کند. 
تور؛ که برای قفس یک قسمت پرمصرف است و هر 3-2 سال یک بار باید عوض شود. نخ این تورها از جنس پلی‌استر و و پلی‎آمید است که هم نخ آنها و هم توان توربافی وجود دارد. بهترین تور‌ها با نخ پلی‌آمید و با استاندارد‌های بین‌المللی در ایران ساخته می‌شوند. 6-5 کارخانه سازنده و دوزنده تور در ایران هستند که انواع تور را با استانداردهای بالای بین‌المللی تولید می‌کنند.
لوله‌های پلی‌اتیلن، طناب دریایی، زنجیرهای لنگر و تورها، روی هم رفته در حدود 70 درصد هزینه‌ها را به خود اختصاص می‌دهند. بقیه هزینه‎ها هم مربوط به موارد دیگر است و در قطرهای 3-2 متر تا 50 متری هم می‌توان قفس ساخت که هر کدام از اینها مواد و روش‌های ساخت خودشان را دارد.

هیچ نیازی به واردات نیست
خانی می‌گوید: چون تمام اجزای مورد نیاز در ایران موجود است و امکان ساخت هم وجود دارد، با توجه به قانون منع واردات کالاهایی که مشابه داخلی دارند، تولیدات خارجی اجازه ورود ندارند اما متأسفانه به دلایلی بعضی‌ها اقدام به واردات می‌کنند. 
در قفس دریایی به ازای هر متر مکعب حجم داخلی قفس، 15 کیلوگرم ماهی می‌توان پرورش داد. آنچه که سازمان شیلات اعلام می‌کند این است که قفس‌های کوچک غیراقتصادی است و باید قفس‌های با قطر بالای 30 متر ساخته شود تا توجیه اقتصادی داشته باشد. یعنی برای هر قفس حدود 125 تن ماهی؟!
کسانی که به دنبال واردات قفس هستند، اینگونه عنوان می‌کنند که ساخت قفس با 30 متر قطر از توان داخلی خارج است.
در صورتی‌که تولیدکنندگان داخلی با هر قطری که لازم باشد توان ساخت قفس را دارند. اما مسائل دیگر این موضوع را هم باید در نظر داشت:
125 تن ماهی در یک قفس مشکلاتی ایجاد می‌کند؛ اولاً که باید این حجم تولید یک باره برداشت و به فروش برود؛ چون دوره رشد همه ماهی‌ها یکسان است و همه با هم به سایز برداشت می‌رسند و در یک فصل به بازار می‌رسند. حال کل ماهی تولیدی در یک فصل را هم در نظر بگیرید که فروش آن چقدر سخت می‎شود؟!
از طرفی وقتی که یک قفس با قطر 30 متر ساخته می‌شود باید فکر تجهیزات دیگر مانند جرثقیل و ... را هم کرد. مدیریت این تور هم کار سختی می‌شود. باید با یک کشتی بزرگ‌تر هم آن را از آب بیرون کشید. هر چه قدر قفس بزرگ‌تر می‌شود نیاز به تجهیزات بزرگ‌تر و پیچیده‌تر هم خواهد داشت.

مقایسه قیمت‌های داخلی و خارجی
این فعال عرصه قفس‌های دریایی می‌گوید: جهت خرید قفس‌های وارداتی به ازای هر 500 تن باید یک میلیون دلار (البته با دلار 4200 تومانی) هزینه کرد اما در ایران با نصف این قیمت توان ساخت قفس وجود دارد. حال اگر بخواهید با ارز آزاد وارد کنید که حداقل 4-3 برابر بیشتر می‌شود. یعنی با ارز آزاد اگر حساب کنید قیمت تمام شده قفس داخلی 10 درصد قیمت قفس خارجی می‌شود.
در این شرایط متأسفانه وجود دارند برخی افراد و مسئولان که به دنبال کارسازی برای اختصاص ارز دولتی به منظور واردات قفس هستند؛ در حالی که بهتر است سازمان شیلات استاندارد‌های ساخت قفس را تعریف کند و هرکس که توانست بر اساس این استانداردها تولید نماید.

ماهنامه دام و کشت و صنعت- شماره ۲۳۸- اسفند ۱۳۹۸

مدیر سایت
info@iranagrimagazine.com

به این مطلب امتیاز دهید:

کارشناسان ما در مورد مشکلات تولید محصولات، که نمی‌توانید برای آن جوابی پیدا کنید؛ می‌توانند به شما کمک کنند

info@iranAgriMagazine.com
arrow